– داف (۲۰۰۵) در مطالعه ای با عنوان “ارتباط میان شخصیت ،روبکردهای یادگیری و عملکرد تحصیلی” بدین نتیجه رسید که بین روش مطالعه عمقی و پیشرفت تحصیلی ارتباط معناداری وجود ندارد.

– بارتن و نلسون (۲۰۰۷) در پژوهشی با عنوان “ارتباط میان صفات شخصیتی با پیشرفت تحصیلی “‌به این نتیجه دست یافتند که وظیفه شناسی با پیشرفت تحصیلی ارتباط معناداری دارد و در این پژوهش توانستد توسط کلیه صفات شخصیتی ، پیشرفت تحصیلی را پیش‌بینی نمایند.

لانگ، مونوی، هارپر، نویلاوچ و مورفی،(۲۰۰۷) در پژوهشی با عنوان “انگیزش تحصیلی و پیشرفت در – میان نوجوانان شهری، در یک مطالعه مقطعی دانش آموزان کلاس‌های هشتم و نهم را به ویژه در رابطه با انگیزش و پیشرفت تحصیلی” مورد بررسی قرار دادند. نتایج تحلیل رگرسیون داده های حاصل از خودسنجی در رابطه با سه متغیر انگیزشی(باورهای خودکارآمدی، هدفمداری و علاقه مندی) نشان داد که در زمینه نمرات هدفمداری و انگیزش، تفاوت‌های جنسیتی آشکاری وجود دارد. به علاوه خودکارآمدی و اهداف یادگیری به علاقه مندی کمک می‌کردند. اما ارزش یپش بینی این سه متغیر انگیزشی، بر روی مقاطع تحصیلی متفاوت بود.

: جمع بندی

در این فصل با موضوع پ‍ژوهش ، مبانی نظری و پیشینه پژوهش تنظیم و ارائه شد .در ابتدا به مبانی نظری ویژگی های شخصیت پرداخته شد. شخصیت که از بنیادی ترین مفاهیم روان شناسی است از نقطه نظرات متخصصانی همچون کمپبل ،گوردون آلپورت ،ادامز ،کارل راجرز ،جی بی واتسون ،اریک اریکسون ،جورج کلی و زیگموند فرویدبررسی شدهمچنین به بررسی عوامل مهمی که در شکل گیری شخصیت از جمله عامل ژنتیکی ،عامل محیطی،عامل یادگیری،عامل والدین و عامل رشد نقش دارند پرداخته شدوانواع تیپ های شخصیت در نظریه یونگ که به پدیده‌های برونگرایی و درونگرایی شخصیت اشاره دارد در این جا آورده شد.در ادامه ،مبانی نظری سلامت روان را بیان شد و تعاریف گوناگونی که از سازمان جهانی بهداشت ،انجمن بهداشت روانی کانادا و ویژگی هایی که به سلامت روان از دیدگاه هرمن ،ساکسینا ارائه شده است اشاره شد.تاریخچه سلامت روان در ایران و خدمات بهداشتی اولیه و بهداشت روان و تاریخچه بهداشت روان در یک نگاه کلی به صورت اجمالی بیان شد.

به پیشرفت تحصیلی دانش آموزان در مقاطع مختلف رشد جسمی ،روانی ،اجتماعی که نیازمند دارا بودن نگرش مثبت به رشد تحصیلی و انگیزه های قوی است پرداخته شد.این تصور وجود دارد که هر دانش آموزی با توجه به شخصیت خود و تمایلات و علاقه مندی وخصوصیاتش ،دارای برخی نگرش ها ‌می‌باشد و تعاریف مختلف پیشرفت تحصیلی از نگاه اندیشمندانی از جمله پالسون،ماهر ،بسانت و همچنین معیارهای پیشرفت تحصیلی و عوامل مهم تاثیر گذار بر پیشرفت تحصیلی از جمله عوامل فیزیولوژیکی ،روانشناختی و محیطی اشاره شد.در نهایت به مطالعاتی که در گذشته در این زمینه انجام شده پرداخته شد.محققانی چون منصوری ،اختیاری امیری ،رضویه و همکاران ،محمد زاده ادملایی ،آیزنگ ،فورنهام و داف و بسیاری از محققان دیگر در زمینه موضوع پژوهش حاضر تحقیقاتی را انجام داده‌اند که اغلب این تحقیقات به رابطه معناداری بین ویژگی های شخصیت با سلامت روان وپیشرفت تحصیلی رسیده اند.

فصل سوم

روش اجرای پژوهش

در این فصل مباحثی همچون روش تحقیق ، جامعه آماری ،ویژگی های جمعیت شناختی ، نمونه آماری ، ابزار تحقیقات ، روایی و پایایی ابزار ، نحوه اجرای پزسشنامه و روش های آماری جهت تحلیل اطلاعات تشریح شده است.

– روش تحقیق:

این تحقیق از لحاظ هدف کاربردی و از نظر روش از نوع همبستگی بوده است .

جامعه آماری:-

جامعه ی آماری این پژوهش دانش آموزان دختر(حدود۲۰۰ نفر) پایه دوم و سوم رشته‌های علوم انسانی و تجربی و ریاضی دوره ی متوسطه دوم آموزش و پرورش منطقه ارژن می‌باشند که با بهره گرفتن از جدول مورگان تعداد ۱۲۷ نفر مشخص گردید.

روش نمونه گیری:-

روش نمونه گیری تصادفی خوشه ای تک مرحله ای است بدین ترتیب که از میان ۵ دبیرستان سه دبیرستان به عنوان نمونه انتخاب ‌گردید و تمامی دانش آموزان پایه های دوم و سوم رشته‌های مذکوراین سه دبیزستان در این پژوهش شرکت داشته اند.

جدول( ۱-۳): تعداد افراد شرکت کننده درپژوهش

پایه سوم
پایه دوم
پایه رشته
۱۹
۲۰
ریاضی
۲۱
۲۲
علوم تجربی
۲۳
۲۶
علوم انسانی

-ابزار پژوهش:

۱-پرسشنامه سلامت عمومی:این پرسشنامه از گلدبرگ و هیلر (۱۹۷۹) با ۲۸ گویه که در ۴ ‌بعد به شرح ‌زیر می باشد:

جدول( ۲-۳ ) : ابعاد سلامت عمومی

ابعاد
گویه ها
جسمانی
۷-۶-۵-۴-۳-۲-۱
اضطراب
۱۴-۱۳-۱۲-۱۱-۱۰-۹-۸
عملکرد تحصیلی
۲۱-۲۰-۱۹-۱۸-۱۷-۱۶-۱۵
افسردگی
۲۸-۲۷-۲۶-۲۵-۲۴-۲۳-۲۲

روایی و پایایی پرسشنامه سلامت روان –

سطح سلامت روانی نمونه ها با بهره گرفتن از پرسش نامه ۲۸ سئوالی سلامت عمومی مورد ارزیابی قرار گرفت.این پرسش نامه دارای چهار خرده مقیاس علایم جسمانی ،اضطراب،کارکرد اجتماعی ،افسردگی است.این ابزار در پژوهش های مختلف در ایران مورد استفاده قرار گرفته است و ثبات و اعتبار قابل توجهی را نشان می‌دهد که به طور عام کدامیک از افراد نیاز به گرفتن خدمات روان پزشکی دارند.

در مجموع از ابتدای سال ۱۳۷۰ تا پایان سال ۱۳۸۷ جمعا ۴۰۱٫۵۰۷ میلیارد ریال سهام شرکت‌های دولتی به بخش خصوصی واگذار شده است که ۹۳٫۰۴ درصد آن در سال‌های ۱۳۸۵ تا ۱۳۸۷ بوده و مابقی در سال‌های ۱۳۷۰ تا ۱۳۸۴ صورت گرفته است .

جدول شماره ۲-۲ : آمار واگذاری شرکت‌های دولتی از سال ۱۳۷۰ تا ۱۳۸۷ ( ۲-۲ )

سال واگذاری

ارزش به تفکیک روش واگذاری( میلیارد ریال)

جمع ارزش واگذاری

درصد نسبت به کل

بخش خصوصی

(بورس،مزایده ،مذاکره)

سهام عدالت

رد دیون

۱۳۷۰
۲۶۶
–
–
۲۶۶
۰٫۰۷
۱۳۷۱
۲۳۹
–
–
۲۳۹
۰٫۰۶
۱۳۷۲
۲۸۸
–
–
۲۸۸
۰٫۰۷
۱۳۷۳
۹۲۴
–
–
۹۲۴
۰٫۲۳
۱۳۷۴
۵۱۶
–
–
۵۱۶
۰٫۱۳
۱۳۷۵
۱۰۹۱
–
–
۱۰۹۱
۰٫۲۷
۱۳۷۶
۱۷۳
–
–
۱۷۳
۰٫۰۴
۱۳۷۷
۷۶۲
–
–
۷۶۲
۰٫۱۹
۱۳۷۸
۲۳۴۸
–
–
۲۳۴۸
۰٫۵۸
۱۳۷۹
۱۷۲۲
–
–
۱۷۲۲
۰٫۴۳
۱۳۸۰
۲۰۱
–
–
۲۰۱
۰٫۰۵
۱۳۸۱
۳۱۱۸
–
–
۳۱۱۸
۰٫۷۸
۱۳۸۲
۹۰۱۲
–
–
۹۰۱۲
۲٫۲۴
۱۳۸۳
۶۴۹۶
–
–
۶۴۹۶
۱٫۶۲
۱۳۸۴
۷۶۴
۰
–
۷۶۴
۰٫۱۹
۱۳۸۵
۳۶۵۵
۲۱۷۳۵
–
۲۵۳۹۰
۶٫۳۲
۱۳۸۶
۴۵۱۰۰
۱۶۰۸۸۲
۲۷۶۲۷
۲۳۳۶۰۹
۵۸٫۱۸
۱۳۸۷
۳۹۰۵۸
۳۵۰۰۰
۴۰۵۳۱
۱۱۴۵۸۹
۲۸٫۵۴
جمح کل
۱۱۵۷۳۲
۲۱۷۶۱۷
۶۸۱۵۸
۴۰۱۵۰۷
۱۰۰

در کل می توان گفت که دولت به علت عوامل زیر سیاست خصوصی سازی را در پیش گرفته است :

• • افزایش کارایی و سود آوری از طربق کاهش هزینه های غیر ضروری و افرایش کیفیت کالا و خدمات در بخش خصوصی

• • تامین منابع مالی از طریق فروش سهام شرکت‌های دولتی

• • ایجاد انگیزه رقابت از طریق ایجاد مالکیت در بخش خصوصی

• • رونق بازار سرمایه و تعمیم مشارکت همگانی

• • گسترش فرهنگ مشارکت و تجمیع و تجهیز پس اندازها به سوی تولید

• ایجاد تعادل اقتصادی و ایجاد تعادل بین عرضه و تقاضای کل

۷-۲ تاثیر خصوصی سازی بر بازدهی

از آنجا که خصوصی سازی می‌تواند اهداف متنوعی را دنبال کند و افزایش کارایی و بازدهی یکی از اهداف اصلی و قابل لمس خصوصی سازی است و با توجه به اینکه از طریق ایجاد حس مالکیت و مشارکت بیشتر بخش خصوصی و عموم مردم در اقتصاد و تغییر مسیر دادن منابع مالی از مصرف به سمت تولید و سرمایه گذاری که توسط فرایند خصوصی سازی صورت می‌گیرد ، این امر می‌تواند باعث افزایش کارایی و بازدهی شود ، لذا در این تحقیق به دنبال تاثیرات سیاست خصوصی سازی در ایران بر یکی از شاخص‌های سنجش بازدهی تحت عنوان ارزش افزوده اقتصادی هستیم و می‌خواهیم وصعیت شرکت‌های واگذار شده را قبل و بعد از خصوصی سازی مورد آزمون قرار دهیم .

۸-۲ مشکلات خصوصی سازی

مطمئنا در مسیر هر عملیات وفرآیندی برخی مسائل و مشکلات وجود دارد که خصوصی سازی از این امر مستثنی نیست . یکی از این مشکلات می‌تواند ایجاد انحصارات مالکیت بخش خصوصی در برخی صنایع باشد که موجب کاهش رفاه عمومی بشود .

یا ایجاد انگیزه کسب سود در بخش خصوصی در مؤسسات دولتی واگذار شده که هدف اولیه آن ها کسب سود نبوده است ، می‌تواند موجب توجه کمتر به قدرت خرید مصرف کننده بشود و موجب نارضایتی عمومی بشود .

از دیگر مسائل موجود می‌تواند کاهش انگیزه تولید کننده خصوصی در تولید برخی کالاهایی باشد که سودآور نباشد و می‌تواند موجب نارضایتی تولید کنندگان دیگر یا حتی کارکنان و کارگران آن بخش شود .

برای جلوگیری از بروز این مشکلات راهکارهایی توصیه شده که مثلا فعالیت‌هایی که به طور طبیعی در آن ها انحصار وجود دارد و یا فعالیت‌هایی که بخش غیر دولتی انگیزه ای برای ورود به آن ندارد را همچنان در بخش دولتی فعالیت کنند .

تأسيس سازمان خصوصی سازی نیز راه حلی برای رفع مشکلات اجرایی خصوصی سازی مانند زمانبندی اجرا ، چگونگی فروش سهام و ارزیابی دارایی های دولتی و تعیین ارزش روز آن ها ، می‌باشد .

مشکلات دیگری بر سر راه خصوصی سازی وجود دارندکه می توان به مشکلات سیاسی و مخالفت احزاب و ‌گروه‌های مختلف سیاسی و یا مشکلات اجتماعی مانند واگذاری خدمات عمومی و احتمال نارضایتی مردم و یا مشکلات کمبود منابع مالی در بخش خصوصی و یا ایجاد اخلال منابع پولی در نظام گردش اقتصاد کشور، اشاره کرد (بهرامفر ، ۱۳۸۵،ص۵۳)^۱.

۹-۲بخش دوم ) ارزش افزوده اقتصادی

با توجه به مطالب گفته شده در بخش قبل در رابطه با مفهوم خصوصی سازی و اهداف این تحقیق مبنی بر بررسی تاثیر خصوصی سازی بر بازدهی از طریق معیار ارزش افزوده اقتصادی ، در این بخش به تعریف و مفهوم ارزش افزوده اقتصادی و عناصر تشکیل دهنده آن می پردازیم .

۱-۹-۲شاخص های سنجش عملکرد

با توجه به تشکیل شرکت‌های سهامی بزرگ در قرن هجدهم میلادی و همچنین عدم وجود تخصص لازم، زمان لازم و نه حتی نیاز مالکان به اداره شرکت خود، اشخاصی به نام مدیران پا به عرصه اقتصاد گذاشتند. با این جدائی مالکیت از مدیریت و قرار گرفتن منابع عظیم شرکت‌های سهامی و حتی غیرسهامی دراختیار مدیران باید معیارهائی برای سنجش مدیران شرکت‌ها و عملکرد آن ها و نیز معیار معناداری برای پاداش‌دهی به آن ها در نظر گرفته می‌شد، مانند درآمد کل، سود عملیاتی، سود کل و به صورت تکامل یافته نظام دو پونت، ارزش افزوده اقتصادی، ارزش افزوده بازار، Q تویین و … (بورس نگر ، ۱۳۸۶ )^۱.

همچنین امروزه یکی از شرایط اصلی برای بقا در بازار رقابت جهانی رضایت مشتری است که یکی از روش‌هایی که می‌تواند در این باره به ما کمک کند اندازه گیری عملکرد می‌باشد . اندازه گیری عملکرد هدف مهمی است که قضاوت و تصمیم گیری را ممکن می‌سازد و استفاده کارا از نتایج آن سبب بهبود کلیه فرآیندهای سازمان می‌گردد.

دلایل زیادی برای اندازه گیری عملکرد وجود دارد (دلایل از سازمانی به سازمان دیگرمتفاوت است ) که عبارتند از:

• • شناسایی نمودن موفقیتها

• • شناسایی نمودن که آیا آن ها نیازهای مصرف کننده را برآورده گردیده است. اندازه گیری سبب می شود که سازمان‌ها نسبت به خدمات و محصولات مورد نیازمصرف کننده بیشتر آگاهی یابند.

• • اندازه گیری در تأیید آنچه که آن ها نسبت به آن آگاهی دارند و همچنین پی بردن به آنچه که آن ها نسبت به آن نا آگاه هستند کمک می‌کند.

۲-۲-۱۴-۱) چهار وجه کارت امتیازی متوازن

• • منظر مالی^[۴۶] : چگونه می‌توانیم برای سهام‌داران ارزش افزوده ایجاد کنیم؟

منظر مالی برای سازمان‌های سودآور حیاتی است،‌ چرا که ما را به شناسایی و تعیین اهداف مالی مهمی که سازمان باید به آن دست یابد ملزم می‌کند. منظر مالی به ما مواردی را متذکر می شود که بسیار حائز اهمیت است :

1. 1. هدف اصلی تجارت ثروت آفرینی است که به وسیله رسیدن به اهداف مالی تعیین می شود.

1. 1. قصد اهداف کمی مالی آماده سازی واحدهای عملیاتی برای مدیریت عملکرد و دست یابی به صلاحیت ها برای موفقیت های آتی است.

1. 1. منظر مالی یک شاخص وابسته عملکرد است، چرا که موفقیت را بعد از وقوع آن ثبت می‌کند.

1. منظر مالی مانند سایر منظرها است، اما اهمیت آن در سرمایه گذاری بر رسالت و اهداف سازمان است. (آئین، ۱۳۹۰).

بر این اساس تامین اهداف مالی، نقطه اصلی تمرکز همه مناظر است. هر سنجه ای در هر منظر می بایست در نهایت امر در قالب نظام علی معلولی عملکرد مالی را بهبود ببخشد. کاپلان و نورتون، با تبیین چرخه خیات سازمانی ذیل سه مرحله رشد، ثبات (بلوغ)، و برداشت (افول)، سه استراتژی کلی مالی تعریف کرده‌اند : رشد و ترکیب درآمد، کاهش هزینه و بهبود بهره وری، و استفاده بهینه از دارایی ها و استراتژی سرمایه گزاری. استراتژی رشد و ترکیب درآمد به توسعه محصولات و خدمات جدید می پردازد؛ در حالی که کاهش هزینه و بهبود بهره وری به کاهش هزینه های مستقیم و غیر مستقیم و به اشتراک گذاری منابع مشترک میان واحدها اشاره دارد. در راهبرد استفاده بهینه از دارایی ها نیز، سازمان ها از دارایی های بلااستفاده در سرمایه گزاری های جدید بهره می‌برند(کاپلان، نورتون،۱۹۹۶).

• منظر مشتری^[۴۷] : چگونه می‌توانیم برای مشتریان ارزش ایجاد کنیم؟

این منظر دومین مجموعه اهداف در شرکت است که به فراموشی سپرده شده است. قبل از تدوین اهداف با بهره گرفتن از این منظر، پاسخ به سوالات زیر ضروری بنظر می‌رسد :

• • بازار هدف چیست؟

• • مشتری چه کسی است؟ مشتریان ما چه کسانی هستند؟

• • برای رسیدن به مشتری با چه کسانی باید رقابت نمود؟

• مشتری کنونی چه ارزشی برای سازمان متصور می شود؟(بختیاری، ۱۳۸۲).

امروزه بسیاری از شرکت ها دارای یک هدف تجاری اند که متمرکز بر مشتری است. اول بودن در تحویل دادن ارزش به مشتری یک هدف برجسته است. لذا اینکه از منظر مشتری عمل شرکت چطور بوده است، برای مدیریت ارشد به عنوان یک اولویت مطرح است. ارزیابی متوازن می‌خواهد که مدیران بیان هدف کلی شان را ‌در مورد خدمت به مشتری به صورت معیارهایی که گویای این موضوعات مهم برای مشتریان هستند، تبدیل نمایند. نیازهای مشتریان در چهار دسته طبقه بندی می‌شوند : زمان، کیفیت، عملکرد، خدمات و بهای تمام شده(کاپلان، نورتون،۱۹۹۶).

• منظر فرایندهای داخلی^[۴۸] : برای موفق شدن نیاز داریم که چه کارهایی را خوب انجام دهیم؟ فرایندهای بحرانی که بیشترین تاثیر بر مشتریان و اهداف مالی ما دارند کدامند؟

در منظر فرایندهای داخلی، سازمان می بایست فرایندهایی را مشخص کند که با برتری یافتن در آن ها بتوانند به ارزش آفرینی برای مشتریان و در نهایت سهام‌داران و ذینفعان نائل آید. چالش اساسی این است که سازمان باید در کدام فرایندهای داخلی برتری داشته تا بتواند نیازهای مشتریان را برآورده سازد. در این مرحله می بایست به زنجیره ارزش در سازمان توجه شده و به مسائلی همچون کارایی و کیفیت تولید پرداخته می شود. مدیریت کیفیت جامع، سیستم تولید به موقع، و مدیریت بر مبنای فعالیت و مهندسی مجدد فرایندها از جمله روش هایی است که در این مرحله مورد استفاده قرار می‌گیرد. در عین حال باید معیارهای دقیق و مشخصی نیز برای ارزیابی فرایندهای داخلی مطرح شود؛ معیارهایی که در بر گیرنده عناصر سه گانه کیفیت، هزینه و زمان باشند، که از آن جمله می توان به کاهش تعداد ضایعات و تحویل به موقع کالا و خدمات اشاره کرد(آئین،۱۳۹۰). در دیدگاه فرآیندهای داخلی کسب و کار از زنجیره ارزش افزوده استفاده می شود تا چگونگی ایجاد ارزش برای مشتری و نهایتاً دستیابی به نتایج مالی مطلوب مورد تحلیل قرار گیرد(الوانی و دیگران، ۱۳۸۸).

• منظر رشد و یادگیری^[۴۹] : چگونه دارایی های نامشهود کارکنان و سازمان، برای بهبود فرایندهای حیاتی همسو می شود؟ چگونه می‌توانیم به ارزش افزایی ادامه دهیم؟

توانایی یک سازمان در نوآوری، بهبود و یادگیری مستقیما با ارزش آن به عنوان یک سازمان گره می‌خورد. یک سازمان زمانی می‌تواند رشد و نوآوری داشته باشد که قادر به توسعه مهارت ها و رهبری خود داشته باشد و از اشتباهات خود و رفتار سایر سازمان‌ها درس بگیرد و بتواند برای خود روش جدیدی ایجاد کند(آئین،۱۳۹۰). در آینده نزدیک تنها سازمان هایی می‌توانند ادعای برتری کنند که قادر باشند از قابلیت ها، تعهد، ظرفیت یادگیری افراد در تمامی سطوح سازمان به نحو احسن بهره برداری نمایند (کاپلان و نورتون، ۲۰۰۴).

۲-۲-۱۴-۲) نسل های کارت امتیازی متوازن :

با در نظر گرفتن سیر تکامل کارت امتیازی متوازن می توان سه نسل از تکامل آن را آن گونه که شکل زیر نشان می‌دهد در نظر گرفت. این سیر نشان می‌دهد که کارت امتیازی متوازن ابتدا به عنوان یک سیستم ارزیابی و اندازه گیری عملکرد مطرح و سپس به عنوان یک سیستم مدیریتی و نهایتاً به عنوان چارچوبی برای تغییرات سازمانی و مدیریت تکامل یافته است. طی چند سال BSC از حالت ابزاری برای ارزیابی عملکرد که در اصل توسط کاپلان و نورتون در سال ۱۹۹۲ ارائه شده بود، در سال ۱۹۹۵ به ابزاری برای اجرای راهبردها و چارچوبی برای اجرای توازن منابع انسانی، اطلاعاتی و سرمایه سازمان با راهبرد آن تبدیل شده است. چنین تغییر و تبدیلی سازمان ها را بر آن داشته تا به BSC به عنوان سیستم ارتباطی و مدیریت راهبردی نظر کنند (کاپلان و نورتون،۲۰۰۴).

بسیاری از جرائم بر مبنای یکسری عادات شکل می گیرند.بعضی از این عادت را حتی خود فرد نمی داند که چرا انجام می‌دهد و تنها توجیه او این است که چون دیگران این کار را می‌کنند من نیز باید آن را انجام دهم. مثلا ما در مصرف سیگار،قلیان یا مشروبات الکلی می بینیم که فرد در نگاه به دیگران آن کار را انجام می‌دهد یا در مقام تعارف و رودربایستی با طرف دیگر و به اصطلاح عام،همرنگ جماعت شدن دست به آن عمل می زند.چه، می ترسد که اگر آن عمل را انجام ندهد مورد تحقیر یا تمسخر و یا طرد آنان واقع شود.

انسان باید هر چه بیشتر در تقویت اراده خود کوشش کند.باید آنقدر حرّیت و استقلال برای خود قائل باشد که اسیر و بسته هیچ مسئله ای واقع نگردد.قدرت نه گفتن را در خود تقویت کند.به جای اینکه دیگران به او بگویند چه بکند او راه درست را به دیگران نشان دهد^[۱۱۲] و در این راه از چیزی نهراسد.اینگونه است که یک شخصیت با اراده و سالم و کسی که در برابر انواع فریب ها و نیرنگ ها و لذتهای واهی مقاوم و مصون است تربیت می شود.انسانی که نگارنده در این پژوهش آرزوی برآمدن آن را دارد.

«فَاذا عَزَمتَ فَتَوکّّلَ عَلی اللهِ اِنَّ اللهَ یُحِبُّ المُتَوَکِلین: آنچه خود تصمیم گرفتی با توکل به خدا انجام بده و خدا آنان که بر او اعتماد کنند دوست دارد و همه رایاری کند»^[۱۱۳] اساس مباحث در علم اخلاق و روانشناسی اراده می‌باشد.اراده به عنوان یک بعد از ابعاد وجودی انسان که از تجلیات نفس به شمار می‌آید که در تکوین و تکامل شخصیت فرد نقش مهمی دارد.اراده به عنوان علل تامه و نهایی یک گفتار و رفتار در کنار دیگر عوامل که علل ناقصه هستند شکل می‌گیرد و به یک فعل و یا رفتار قوام می‌دهد.از طرفی اراده نقش مهمی در جهت دهی به رفتار آدمیان دارد،فلذا خوسازی زمانی معنا و مفهوم پیدا می‌کند که انسان عنصری به نام اراده داشته باشد و هر چه این اراده ‌‌محکم‌تر شخصیت فرد خودساخته تر و دارای بهداشت روانی مناسبتر خواهد بود.^[۱۱۴]

گفتار سوم: باورهای دینی و بهداشت اخلاقی

«أِنَّمَا بُعثتُ لِأُتَمِّمَ مَکَارِمَ الأَخلاقِ^[۱۱۵]»در اسلام عمل اخلاقی را بر مبنای پاداش و کیفر شاخص بندی می‌کنند.اینکه عملی در آخرت مجازات یا پاداش داشته باشد خوب یا بد تلقی می‌گردد اعم از اینکه در این دنیا مجازات یا پاداش داشته باشد.پس عملی اخلاقی است که در آن جهان پاداش داشته باشد.^[۱۱۶] برخی معتقدند که هر فعل اخلاقی مساوی است با فعل دینی، یعنی هر کاری اخلاقی است دینی هم هست.از جمله ویل دورانت معتقد بود که اخلاق قدیم اخلاقی دینی بود و هر عملی که فرد می کرد خواه اخلاقی یا غیر اخلاقی مبتنی بر ترس و طمع آنجهانی بود.مثلا می گفت:که راست بگو و اگر دروغ بگویی در جهان دیگری مجازات می شوی.اما از نظر راسل اخلاق هیچ ریشه ای در روح و دین ندارد و ریشه در منفعت جویی انسان دارد.چون انسان همواره به دنبال منفعت است باید به او بگویی که اگر فلان عمل اخلاقی را انجام دادی فلان پاداش را در جهان دیگر دریافت خواهی کرد.به تعبیر دیگر«اخلاق دینی نمی خواهد از احساسات منفعت جویانه افراد استفاده کند بلکه می‌خواهد از احساسات خداپرستانه ای که در هر انسانی به طور طبیعی و فطری هست استفاده نماید.»^[۱۱۷] در مکتب عدالت مطلق نیز بسیار بر اصول اخلاقی تأکید می شود.در این مکتب تلاش برای رسیدن به سعادت وقتی دارای ارزش خواهد بود که بر پایه اصول اخلاقی بنا شده باشد.انسانی که دستخوش شهوات نفس است هرگز سعادت حقیقی را نخواهد شناخت.زندگی کردن بر مبنای اصول اخلاقی و اخلاق مداری باعث می شود که انسان عادل باشد و زندگی عادلانه غایت حقیقی انسان است.بر همین مبنا اعتقاد به نظریه کفاره و دیدن نتایج اعمال در همین دنیا رادارند.^[۱۱۸]

اسلام برای پرورش اخلاق و در رأس امور قرار گرفتن وجدان اخلاقی برنامه های منظمی دارد.البته که همه این موارد باید از کودکی و نوجوانی فرد آغاز شود.در اولین قدم و در هنگام شور و نشاط یادگیری و جستجو کردن فرد را علاقه مند به یادگیری و شناخت تعالیم دینی می کند و با استدلال و برهان و با تکیه بر نیروی فطرت وجود خداوند را اثبات می کند و یک شخصیت معنوی را برای فرد پایه گذاری می‌کند.سپس با بر شمردن صفات رحمانی و بخشندگی و مهربانی خداوند او را هر چه بیشتر به سمت دین سوق می‌دهد و به انجام تکالیف دینی علاقه مند تر می‌کند.بعد از اینکه جوان در دایره دینداران قرار گرفت و خود را یک مومن به دستورات الهی یافت هر چه بیشتر نسبت به دستورات دینی معتقدتر و به همان نسبت در مقابل اعمالی که بر خلاف این دستورات هستند مقاومت می کند.ضمن اینکه یک ترسی هم در صورت عدم انجام این فرایض و مجازات در دل او می نشیند.‌به این موارد باید یک نفس لوامه را نیز اضافه کنیم که به او نهیب می زند.همه این ها در ساختن یک انسان اخلاقی و انسانی که به راحتی تن به رذیلت نمی دهد بسیار مؤثر است.^[۱۱۹] از دیدگاه یونگ روانشاس،انسان دارای چهار بعد است:بعد عقلی،بعد دینی،استعداد اخلاقی،بعد هنری و ذوقی یا بعد زیبایی.یکی از این ابعاد استعداد اخلاقی یا تعبیر به وجدان اخلاقی می‌کنند.امری است که در عمق سرشت و فطرت انسان‌ها جای دارد،مثل اینکه می‌داند که کار بد، بد است،باید دیگران را دوست بدارد،همواره حقیقت را بگوید و اگر نگوید باعث سرزنش وجدان اخلاقی می شود.یا اگر ظلمی به دیگران بکند رنج می‌برد.در نهاد بشر این مسائل وجود دارد.یعنی بشر می‌داند که چه امری اخلاقی است و چه امری اخلاقی نیست.اما غبار غفلت و فراموشی و توجیهات آن را می پوشاند و فرد رفتارهایی بر خلاف اخلاق و متضاد با سرشت و فطرت خود انجام می‌دهد.^[۱۲۰]

اسلام به نقش تعلیم و تربیت بسیار حساس بوده و اعتقاد دارد که فرد باید دائم به اصلاح و تربیت خود بپردازد و لحظه ای از خود غافل نشود. زیرا عدم توجه ‌به این مسائل زیان های جبران ناپذیری دارد.آری باید خوب بودن را تمرین کرد و هر لحظه مراقب رفتار و کردار خود باشیم.به قول شیخ محمود شبستری در کتاب گلشن راز:

زِنو هر لحظه ایمان تازه گردان مسلمان شو مسلمان شو مسلمان

در داستان خاربن و خارکن مولوی می بینیم که شخصی خاری را در سر راه مردم می کارد که هرکه از آنجا رد می شود آسیب می بیند و او را عتاب و نفرین می‌کند.شخص خارکن کندن آن را به سال بعد موکول می‌کند و سال‌های بعد تا اینکه آن به درخت تناوری تبدیل می شود و ریشه می‌کند و توان خارکن هم رو به تحلیل می رود و دیگر نمی تواند آن را بکند.

خاربن در قوت و برخاستن خارکن در سستی و در کاستن

حالات و عادات انسان نیز اینگونه است. اگر انسان نسبت به عادات بد و زشت خود بی تفاوت باشد از تکرار یک عمل کمکم به عنوان ملکه ذهن بر سریر سلطنت انسان می نشیند و حاکم دل فرد می شود. حال هر چه که می گذرد جدا شدن از آن سخت تر و رنج بردن مردم بیشتر می شود.در حکایت دیگری از سعدی روح و عادات انسان را مثل چوب خشک و تر می‌داند که هر چه چوب خشک تر شود انعطافش هم کمتر می شود.پس اینجا نقش تعلیم و تربیت و عادت انسان به انجام معروفات و دوری از منکرات بسیار مهم است که باید شخص تمرین کند.^[۱۲۱]

بند اول: تعدیل شهوت جنسی

تحقیقات نشان داده که خانواده هایی با گفت ‌و شنود بالا معمولاً ارتباطی باز ایجاد ‌می‌کنند. آن­ها مخالفت­ها و ابراز احساسات را تشویق ‌می‌کنند که این کار، افزایش عزّت نفس و لذت از ایجاد ارتباطات وسیع با دیگران و درگیر شدن در ارتباطات و تعلق خاطر به بودن در جمع را به دنبال دارد. در مقابل در خانواده های با جهت­گیری همنوایی بالا، از ارتباطات باز اجتناب ‌می‌کنند و فرزندان در این خانواده ها از ارتباط با دیگران اجتناب ‌می‌کنند.

۵-۳- مرحله سوم: پیش‌بینی احساس شادی و احساس تنهایی بر اساس نیازهای روان‌شناختی بنیادی با کنترل الگوهای ارتباطی خانواده (نقش واسطه‌گری نیازهای روان‌شناختی بنیادی)

سومین سؤال پژوهش حاضر چنین بود که آیا الگوهای ارتباطی خانواده، می‌تواند احساس شادی و تنهایی را در فرزندان با واسطه‌گری نیازهای روان‌شناختی بنیادی پیش‌بینی کند؟

نتایج آزمون آماری رگرسیون چندگانه نشان داد که با وارد شدن متغیر واسطه‌ای نیازهای بنیادی روان‌شناختی، بعد گفت‌و‌شنود به طور مثبت و معنادار احساس شادی، و به طور منفی و معنادار احساس تنهایی خانوادگی را پیش‌بینی کرد. بعد همنوایی نیز به صورت مثبت و معناداری تنهایی خانوادگی و تنهایی اجتماعی را پیش‌بینی کرد. علاوه بر این، نتایج حاکی از کاهش بتا در بعد گفت‌و‌شنود و همنوایی از مرحله اول به مرحله سوم است. این موضوع نشان دهنده‌ آن است که متغیر نیازهای روان‌شناختی بنیادی، نقش واسطه‌گری بخشی یا نسبی را بین بعد گفت‌و شنود و همنوایی از الگوهای ارتباطی خانواده و احساس شادی و تنهایی ایفا می‌کند. همچنین، ابعاد شایستگی و وابستگی، احساس شادی را به صورت معنادار و مثبت پیش‌بینی کردند و ابعاد خودپیروی و وابستگی با تنهایی اجتماعی رابطه‌ منفی و معنادار؛ و وابستگی با تنهایی رمانتیک رابطه‌ منفی و معنادار، دارند.

نتایج و یافته های این پژوهش در رابطه با سؤال مطرح شده، با تحقیقات انجام شده توسط گینزبرگ و برنشتاین؛ به نقل از استرایت، نیتزل، سیرز و هوک،(۲۰۰۱ )، شانک و پاجیرز (۱۹۹۶)، هانگ (۱۹۹۹)، کوروش­نیا و لطیفیان (۱۳۹۰)، وی، شافی، یانگ و زاکالیک (۲۰۰۵) و دسی و ریان (۲۰۰۰) همسو می‌باشد اما با نتیجه تحقیق کوئرنر و فیتز پاتریک (۱۹۹۷)، همسو نیست.

همان طور که پیش‌تر گفته شد، محیطی که با حمایت خود، زمینه­ ارضای نیازهای بنیادی را فراهم کند، باعث لذّت بردن از اعمال و در نتیجه تنظیم خود مختار رفتار می‌گردد (گانیه، ۲۰۰۳). شلدون و الیوت^[۱۶۲] و کسر (۲۰۰۱)، معتقدند که ارضای نیاز ها شرایط لازم را برای رشد روان شناختی، انسجام یافتگی و بهزیستی شخص فراهم ‌می‌کنند و زیر بنای گستره­ی وسیعی از رفتارهای ما را تبیین می‌کنند. گرونلینک، ریان و دسی، )۱۹۹۱( اعتقاد دارند، حمایت والدین از خودمختاری و استقلال کودکان در گفت­وگو­ها و اقدامات مشترک آن ها، به خودمختاری در کودکان می‌ انجامد و برای آن ها، پیامدهای مثبتی در پی دارد. پذیرش والدین، دادن فرصت انتخاب، تنوع تکالیف، داشتن تجارب، درگیری والدین و حمایت آن ها از خودمختاری کودکان نقش بسزایی در خودکارآمدی و احساس کفایت کودکان دارد. حمایت والدین، ابزار مهمی برای رشد احساس کفایت و شایستگی شخصی است.

همان‌ طور که پیش‌بینی می‌شد، بعد گفت‌و شنود توانست تنهایی خانوادگی را به طور منفی و شادی را به صورت مثبت پیش‌بینی کند. این یافته ها با نتایج کوئرنر و فیتزپاتریک (۲۰۰۲)، هماهنگ است. او می‌گوید فرزندانی که در خانواده هایی با الگوی گفت‌و‌شنود بالا رشد می‌کنند، مهارت‌های ارتباطی بهتری دارند که باعث می‌شود درباره نقش‌ها، انتظارات، عقاید و احساسات خود با دیگران گفت‌و‌گو کنند. آن‌ ها در عین حال که خانواده و حمایتشان را در کنار خود حس می‌کنند، مهارت ارتباطی‌‌شان اجازه می‌دهد خود را کارآمدتر تصور کنند و در موقعیت‌های مختلف تصمیمات مناسبی اتخاذ کنند. همه‌ این‌ها با عث می‌شود او کمتر دستخوش عواطف منفی مثل احساس تنهایی شود و بهزیستی و شادی بیشتری را تجربه نماید.

در این پژوهش، همنوایی با احساس تنهایی خانوادگی و اجتماعی رابطه‌ مثبت داشت. اما در تحقیق کوئرنر و فیتزپاتریک (۱۹۹۷)، بین همنوایی خانواده و عواطف منفی در فرزندان آمریکایی رابطه‌ای دیده نشده است. این موضوع را شاید بتوان با تفاوت فرهنگی بین جامعه ما و آمریکا توجیه کرد. فرهنگ هر جامعه بر خانواده و روابط بین فردی تأثیر بسزایی دارد. ما در فرهنگی زندگی می‌کنیم که برای ارتباطات جمعی ارزش زیادی قائل است در حالی که در کشوری مثل آمریکا، تأکید بر فرد گرا بودن است. کسی که در جامعه‌ای فرد‌گرا رشد یافته، برای افکار و عقاید و احساسات خودش بیشتر از عقاید جمع اهمّیّت قائل است در حالی که در فرهنگ‌های جمع‌گرا، بر عقاید و نظرات گروه تأکید می‌کنند. پس فرزند ایرانی که در خانواده‌ای با همنوایی بالا رشد می‌کند، مجبور به اطاعت از والدینش است و این امر باعث می‌شود از عقاید خودش دور شود، به عبارتی از من دلخواهش دور می‌شود و به من دلخواه دیگران تبدیل می‌شود. همه‌ این‌ها باعث می‌شود عزّت نفس و احساس شایستگی او کمرنگ شده و نتواند با دیگران ارتباط خوبی برقرار کند و عواطف منفی مثل احساس تنهایی در او بالا بگیرد. همان طور که در نتایج دیدیم احساس شایستگی و توانایی ارتباط برقرار کردن با دیگران، با شادی رابطه‌ مثبت داشت. این نتیجه مؤید این نکته است که اگر فرد بتواند خود واقعی و دلخواهش را به نمایش بگذارد، به عبارتی در خانواده‌ای باشد که این توانایی را از او سلب نکند، رابطه‌ بیشتر و بهتری را می‌تواند با دیگران برقرار کند، استقلال و خود مختاری بیشتری را تجربه می‌کند و احساس شایستگی و عزّت نفس حاصل شده از آن باعث می‌شود احساسات مثبت او مثل شادی بیشتر شود و بهزیستی بیشتری را تجربه نماید.

۵-۴- بررسی ارتباط عوامل دموگرافیک با متغیرهای پژوهش

برای پاسخ ‌به این سؤال که آیا تعداد فرزندان و اختلاف سن فرزندان با والدینشان با متغیرهای پژوهش حاضر ارتباط دارد از روش همبستگی استفاده شد که نتایج نشان داد تعداد فرزندان خانواده با گفت‏و‏شنود رابطه‌ منفی و با همنوایی رابطه‌ مثبت؛ اختلاف سن با مادر با ابعاد گفت‏و‏شنود رابطه‌ منفی و با تنهایی خانوادگی و تنهایی رمانتیک رابطه‌ مثبت دارند. اختلاف سن با پدر نیز با ابعاد گفت‏و‏شنود، احساس تنهایی خانوادگی و رمانتیک رایطه‌ی مثبت و با احساس شادی رابطه‌ منفی دارد. نتایج این یافته ها با نتایج پژوهش‌های کشاورز، مولوی و کلانتری (۱۳۸۷)، شاکریان (۱۳۸۸) و چنگ و فوراهام (۲۰۰۳) همسو بود.