۹-۱-۱-۲-۲-تنش های روانی(استرس)

تنش و دلشوره برای همه احساسی آشناست هرچند پژوهشگران هنوز از رابطه داشتن دقیق دلشوره و بیماری قلب مطمئن نیستند. تاثیر استرس در اشخاص مختلف بسیار متفاوت است. همین مسئله اندازه گیری آن را به شیوه ای مؤثر و پیوسته مشکل می‌سازد. چنین می کند که میان سکته قلبی و سطح تنش های روانی روزمره و شیوه های رفتاری و سطح اقتصادی و اجتماعی رابطه ای برقرار است. شخصی که در زندگی تنش های روانی منفی بسیار دارد ممکن است به ‌سیگار کشیدن روی آورد یا بر میزان سیگار خود بیفزاید به مشروب خواری روی آورد یا بر مصرف آن بیفزاید یا پرخوری کند که همگی واکنشی در مقابل تنش های روانی است(انجمن قلب آمریکا، ۱۹۹۶).

۲-۱-۲-۲-پیامدهای بیماری قلبی

۱-۲-۱-۲-۲-افسردگی

کم و بیش هر بیمار سکته قلبی یک یا دو روز پس از سکته قلبی دوره کوتاه دچار افسردگی می شود که معمولا اوج آن سه یا چهار روز پس از سکته قلبی است. همین که از دردها کاسته شود و بیمار به بهبودی خود اطمینان یابد افسردگی فروکش می‌کند با این همه درصد کمی از بیماران مدت درازی پس از سکته قلبی همچنان دچار نگرانی و اضطراب باقی می مانند. برای بعضی بیماران این اختلال ها در بخش مراقبت های ویژه(^[۶۴]CCU)پیش می‌آید. در میان بیمارانی که به سکته قلبی دچار شده اند دوران افسردگی بسیار دیده می شود پس از سکته قلبی بیمار ممکن است دچار خشم شدید احساس گناه یا نگرانی عمیق ‌در مورد آینده خود شود. این گونه احساسات قابل درک است و در بسیاری موارد همین طور که بیمار رفته رفته تندرستی خود را باز می‌یابد نیز این احساس به سرعت از میان می رود اما گاهی افسردگی ادامه می‌یابد کسی که دچار افسردگی شده ممکن است خودش از آن نیز با خبر با شد. شدت افسردگی به شدت سکته قلبی بستگی ندارد زیرا گاهی دوران افسردگی کسی که به سکته قلبی سبکی دچار شده است ممکن است بسیار عمیق باشد حال آنکه بیمار دیگری که از نظر پزشکی دچار سکته شدید شده است به زودی به حالت عادی باز می‌گردد. افسردگی متداول ترین احساسی است که پس از سکته قلبی بیماران از پا می اندازد. آنهادر ژرفای روحشان احساس می‌کند که زندگی شان به پایان رسیده است و دیگر هیچ چیز به حالت نخستین باز نمی گردد. این احساس افسردگی برای این به بیماران چیره می شود که بیماران گمان می‌کنند که آسیب دیده اند و دیگر ماند دیگران نیستند. افسردگی در بیشتر موارد چهار هفته پس از سکته قلبی خود به خود از میان می رود اگر نشانه های افسردگی پس از پایان این مدت از میان نرود یا شدیدتر از معمول بود باید از دیگران کمک خواست پزشک خانواده پزشک متخصص قلب روانپزشک پرستار روانشناس شخصیت های مذهبی یک بزرگتر مورد علاقه خانواده همگی می‌توانند به بیمار کمک کنند تا از این احساس نامطبوع به در آمده و به مقابله با نا امیدی برخیزد افسردگی به درمان فوری نیاز دارد کسی که دچار افسردگی شده است به مراقبت از خویش بهی توجه است و به زنده ماندن علاقه ای ندارد روش است که برای به کار بستن روش های بازتوانی که در بهبود و پیشگیری از حمله دوباره اهمیت فراوان دارد همکاری نخواهد کرد.نشانه های افسردگی ممکن است بسیار خفیف باشد. غالبا کسی که به افسردگی دچار است از بروز چنین پدیده ای در خود آگاه نیست و نمی داند که به افسردگی دچار شده است (انجمن قلب آمریکا، ۱۹۹۶).

۲-۲-۱-۲-۲-استرس

بیشتر بیماران در هفته اول پس از بیماران در بیمارستان بعد از بهبودی از سکته قلبی دستخوش یک رشته تنش ها و ناآرامی های روانی می‌شوند روشن است که این تجربه سخت که جان بیمار را به خطر انداخته است پرسش ها و واهمه های زیادی را در او بیدار می‌کند. ممکن است بیمار درباره بیماریش دچار شک و انکار شود و از خود بپرسد: چرا من هنوز در بیماسان هستم من که حالم خوب است یا ممکن است دچار خشم شود چرا این بلا برسر من آمده و یا معمولا بیمار دستخوش نگرانی بی اعتمادی و آسیب پذیری شدید می شود آیا بالاخره خوب خواهم شد خانواده نیز کم و بیش دچار همین گونه احساسات می شود ولی پیوسته و همزمان با بیماری نیست. تنش های پس از حمله قلبی از نظر درجه ژرفا متفاوت است گاهی دیده شده که برخی از بیماران زیر تنش های روانی خرد و فلج شده اند و بعضی دیگر بی تاب می‌گردند ‌به این معنی که آرزو دارند هرچه زودتر این رویداد را پشت سر گذاشته و به زندگی روزمره بازگردند (انجمن قلب آمریکا، ۱۹۹۶).

۳-۲-۱-۲-۲-ترس و اضطراب

تا مدتی پس از سکته قلبی برای بیشتر بیماران قلبی داشتن احساسی مانند ترس از مرگ یا درد طبیعی است. ممکن است برای مدتی نسبت به کوچک‌ترین درد یا تیر کشیدن بدن واکنش های شدیدی نشان دهند. گاهی از خستگی زیاد شکوه می‌کنند پس از بازگشت از بیمارستان برای تطبیق خود با زندگی روزمره نیاز به زمان بیشتری دارند. برخی از بیماران پس از گذراندن بیماری به شدت به همسر یا افراد دیگر خانواده متکی می‌شوند زیرا می ترسند که برای انجام کاری به خود متکی باشند یا تنها باشند. بی گمان با گذشت زمان بیمار اعتماد از دست رفته را می‌یابد و توانایی بیشتری پیدا می‌کند تا به زندگی روزمره بازگردد. احساس هایی مانند ترس و تشویش نیز از میان می رود(انجمن قلب آمریکا، ۱۹۹۶).

۴-۲-۱-۲-۲-خشم

بیشتر بیماران تا مدتی به سبب آنچه برایشان روی داده است بسیار خشمگین اند. بعد از سکته قلبی ممکن است بیمار به آسانی شکیبایی خود را از دست بدهد و بر دیگران و حتی کسانی که قصد کمک دارند خشم بگیرد احساس کند که به او ظلم شده است. دوستان خویشاوندان گاهی متوجه نیش زبان هایی می‌شوند که نشان می‌دهد به خاطر سلامتی شان مورد حسادت بیمار قرار گرفته اند(انجمن قلب آمریکا، ۱۹۹۶).

۳-۱-۲-۲-روش های درمان

آخرین بررسی های دانش پزشکی نشان داده است که روش زندگی ما در پیدایش بیماری قلبی بیش از همه مؤثر است. برای کمک به پیشگیری و محدود کردن خطر پیشرفت بیماری هر کسی از رهنمودهای زیر پیروی کند:

انجام معاینه ها و آزمایش های منظم پزشکی: در این صورت در صورت بروز کمترین مشکل می توان پی برد و یاوری کرد. پیروی از شیوه زندگی سالم و بهداشتی بدین معنی که سیگار نکشیم غذای سالم وکم چرب بخوریم فشار خون بالا را مهار کنیم و فعالیت بدنی داشته باشیم (انجمن قلب آمریکا، ۱۹۹۶).

امروزه پیشگیری از بیماری قلبی مخصوصاCAD یکی از مهم ترین وظایف مراقبین اولیه بهداشتی و متخصصین قلب است. پیشگیری با ارزیابی خطر صعودی و به دنبال آن توجه به شیوه های زندگی بیمار از جمله رسیدن به وزن مطلوب و قطع مصرف سیگار و درمان جدی تمام عوامل خطرساز غیرطبیعی نظیر؛ هیپرتانسیوم هیپرلیپیدمی و دیابت قندی شروع می شود(خدایی، ۱۳۸۸).

چنانچه علی‌رغم پیشگیری سکته قلبی در فردی رخ داد از روش های دارودرمانی و جراحی استفاده می شود.

به عنوان مثال ؛ برخی همسران، با این اعتقاد اجتماعی شده اند که در یک رابطه هر گونه اختلاف نظری غلط است . برخی به غلط می پندارند که لزوم ازدواج هماهنگی به هر قیمت ممکن است. چنین اعتقاداتی در دراز مدت برای یک رابطه می‌تواند ویران کننده باشد.

دلیل روان شناختی، فرونشانی هیجانات منفی با عدم اعتماد به نفس و ناایمنی انسان مرتبط است. افراد فکر می‌کنند “اگر اجازه بدهیم دیگران بدانند واقعاً چه فکر می‌کنیم و واقعاً چه کسی هستیم ، ما را دوست نخواهند داشت و حتماً طرد می‌شویم ” و از این جهت خشم و تعارض خود را نشان نمی دهند. در روابط صمیمانه، همسران برای یافتن یک تعادل ظریف بین وابستگی به یکدیگر و استقلال از یکدیگر در حال کشمکش اند . برخی ناظران آن را تعادل وابستگی متقابل^[۸۸] نامیده اند. در خانواده ها نیز کودکان و نوجوانان برای افتراق خودشان از والدین و همشیران شان و برای مراقبت از قلمرو و اعتقادات شان، کشمکش می‌کنند. افراد در جستجوی فردیت اند و در همان حال سعی می کنند روابط صمیمانه شان را حفظ کنند.

به طور کلی افراد به دلیل این فرض مشهور که عشق متضاد تنفر است ، نسبت به تعارض دارای نگرش های منفی هستند . ولی حقیقت این است که هم عشق و هم تنفر دو احساس شدیدند. به جای تضاد، آن ها بیشتر شبیه به دو روی سکه اند. مرز میان آن دو بسیار ظریف است، ولی احساسات عشق اغلب مقدم بر احساسات تنفر است . ‌بنابرین‏، هنگامی که احساسات منفی سرکوب شوند، احساسات مثبت نیز می میرند. افراد اغلب می‌گویند: “من هیچ احساسی نسبت به همسرم ندارم، نه عشق نه نفرت، من فقط بی تفاوتم”. بی تفاوتی فقدان احساس متضاد خشم و عشق و نفرت است.

خشم و عشق با هم مرتبط اند و ما اغلب نسبت به افرادی که دوست شان داریم بیشترین میزان خشم را نیز داریم.

رولو^[۸۹] (اولسون،۲۰۱۴) پیوند پویای عشق و نفرت را چنین توصیف ‌کرده‌است:

” اتفاقی شگفت انگیز که همیشه افراد را در طول جلسات درمان، متعجب و شگفت زده می کند، این است که بعد از اینکه احساسات خشم، دشمنی و حتی تنفرشان را نسبت به همسرشان پذیرفتند و نسبت به او، پرخاش کردند، جلسه با احساسات عشق نسبت به او خاتمه می یابد. فردی ممکن است با احساسات منفی خفه شده و از درون در حال سوختن، که تا حدودی به طور ناخودآگاه برای حفظ یک ظاهر خوب و با وقار عمل می کند، به جلسه درمان بیاید ولی در می یابد هما نطور که خشم اش را نسبت به همسرش فرو می نشاند، عشق را نیز چنین می کند …، مثبت، تا زمانی که منفی نیاید، نمی آید و نفرت و عشق دو قطب متضاد نیستند، بلکه با یکدیگر می آیند”.

تعارض و هیجانات همراه با آ ن، که مهم ترین آن ها خشم است، در روابط انسانی و به ویژه در روابط صمیمانه زوجی طبیعی است و سرکوب آن مشکلات زیادی ایجاد می کند. پس ابراز خشم دارای اهمیت است، ولی چگونگی ابراز آن مهم تر است. ابراز خشم به شیوه سازنده، نه تنها مخرب رابطه نیست، بلکه باعث ارتقاء آن می شود، لذا نیاز به کسب مهارت‌های ویژ های دارد و کسب این مهارت ها می تواند بسیار سودمند باشد. از طرف دیگر برخی نیز ممکن است آن را به شیوه ای نادرست برونریزی کنند که این روش نیز دارای پیامدهایی است.”

بیل بورچت^[۹۰](۱۹۹۶، ۱۹۹۸) به نقل از اولسون (۲۰۱۴) در بحث اش درباره خشم دیدگاهی ظریف را ارائه داده است:

” از همه هیجان های انسانی، خشم بیشترین آسیب را ایجاد کرده و باعث بزرگ ترین خرابی ها در میان افراد، زوج ها، خانواده ها، گروه ها و ملل اجتماعی شده است”. خشم یک شمشیر دو لبه است، به طوری که به سمت دیگران نشانه می رود، ولی به وسیله فرد خشمگین درونی می شود. بورچت می گوید “غیرممکن است که فردی متنفر باشد، دلخور باشد و برنجد، بدون این که خودش را نرنجاند ” . اگر چه ابراز خشم گاهی باعث می شود که فرد حس خوبی داشته باشد، ولی می‌تواند باعث احساس گناه و کاهش حس مثبت نسبت به خود شود. ابراز خشم می‌تواند احساس قدرت و توانمندی ایجاد کند و افراد را با این تفکر که در حال انجام کاری سازنده هستند، در حالی که واقعاً در حال بدتر کردن اوضاع هستند، بفریبد . همچنین ممکن است به افراد اجازه دهد هر کاری را که می خواهند بدون احساس ترس از تلافی و انتقام، نسبت به دیگری اعمال کنند.

۴ عقیده شایع اما غلط درباره ابراز خشم عبارتند از:

1. 1. دارای منشأ بیرونی است،

1. 1. بهترین راه این است که خشم به طور باز و مستقیم ابراز شود،

1. 1. خشم ، هیجانی مفید و سودمند است و،

1. می‌تواند از سوء استفاده افراد پیشگیری کند (اولسون،۲۰۱۴).

افسانه ها و حقایق موجود درباره خشم در جدول (۲-۱) آمده است.

خشم به وسیله دیگران ایجاد می شود. بسیاری از افراد معتقدند که “دیگران یا اموری خارج از شما باعث می شود که خشمگین و آشفته شوید (اولسون،۲۰۱۴)، ولی خرسندی یا ناخرسندی فرد، علت بیرونی ندارد، بورچت عنوان می‌کند که خشم، مانند هر هیجان انسانی دیگری، معمولاً هنگامی که دیگری کاری را انجام می‌دهد که آن را دوست نداریم، از درون خودمان ایجاد می شود. بهترین روش برای مقابله با خشم این است که اجازه دهیم کاملاً تخلیه شود . گر چه تخلیه خشم ممکن است باعث شود که افراد در یک لحظه احساس بهتری داشته باشند ، اما برای کسب احساس بهتر در درازمدت، به آن ها کمک نخواهد کرد . برون ریزی خشم مسایل زیر بنایی را حل نمی کند و معمولاً باعث برانگیختن احساسات مشابهی در دیگران شده و خشم هر دو فرد را افزایش می‌دهد. خشم یک هیجان سودمند است . این موضوع به همین سادگی درست نیست . افراد برای مدت کوتاه ممکن است فکر کنند که با خشم به هدف شان رسیده اند، اما در د رازمدت دیگران را از خود دور کرده و باعث می‌شوند که خشم آن ها نیز برانگیخته شود. اگر خشمگین نشوید، آدم بی عرضه ای هستید . برخی افراد فکر می‌کنند اگر خشمگین نشوند، دیگران از آن ها سواری خواهند گرفت و می پندارند که آن ها ضعیف و حقیراند . بورچت می‌گوید: افراد، خود تصمیم می گیرند که می خواهند چه احساسی داشته باشند، نه اینکه دیگران تصمیم بگیرند آن ها چه حسی خواهند داشت . عبارات صریح و محکم مانند “من مخالفم” یا “از آن خوشم نمی آید”، به ما اجازه می‌دهد که کنترل بیشتری بر موقعیت داشته باشیم. ما نباید خشمگین شویم، بلکه تصمیم می گیریم که خشمگین شویم ‌بنابرین‏ می‌توانیم رویکرد دیگری را انتخاب کنیم.

۲-۲-۴ سبک های مقابله با خشم

هریت گولدهر لرنر در کتاب اش با نام رقص خشم، بحث می‌کند که افراد چگونه خشم شان را

جدول (۲-۱) خشم، افسانه ها و حقایق

حقایق

افسانه ها

• خشم یک احساس ، همراه با مؤلفه ه ای روان شناختی است.

• خشم در میان نوع بشر عمومی و فراگیر است.

• عدم ابراز خشم منجر به افزایش خطر بیماری کرونری قلب می شود.

• بیرون ریزی خشم تخلیه^[۹۱] تنها زمانی ارزشمند است که جزیی از مراحل حل آن باشد.

• پرخاشگری منجر به پرخاشگری بیشتر و نه حل آن می شود.

• افسردگی، شرم و خودکشی نیز، تظاهراتی از خشم هستند.

• بیشترین خشم را نسبت به افراد صمیمی و نه غریبه ها، داریم.

• خشم همیشه از ناکامی ناشی می شود.

• برخی افراد هرگز خشمگین نمی شوند.

• زنان کمتر از مردان خشمگین می‌شوند.

آقای دکترعبدالرحمن العدوی، رئیس کمیته بررسی های فقهی در مجمع بررسی های اسلامی نیز با تأیید ازدواج مذکور اظهار داشت :

« این ازدواج ازدیدگاه شرع اسلام، حلال است. لیکن صرف نظرکردن زوجه از دریافت حق و حقوقش، به وی این اجازه را نمی دهد که در مقابل حقوق مرد تفریط نماید و استواری اش را از دست بدهد. چرا که مرد اعطاء نفقه به او را رد نکرده، بلکه خود زوجه به وضع موجود راضی شده است.»

همین طور آقای جلال قطب، رئیس قبلی کمیته فتوا در الازهر نیز ازدواج مذکور را تأیید کرده و معتقد است که :

« این نوع ازدواج با قوانین عمومی شریعت اسلامی مطابقت دارد. لیکن از نظر اجتماعی امر پسندیده ای به نظر می‌رسد. اگر جامعه با این نوع ازدواج مشکلی نداشته باشد و آن را بپذیرد، این ازدواج هم ازنظرشرعی وهم ازنظراجتماعی مورد قبول است.» وی همچنین اضافه کرد که مخالفین این نوع ازدواج ها مسأله میان درست و نادرستی ازدیدگاه اجتماعی ‌و میان حلال وحرام از نظرشرعی را با هم خلط کرده‌اند.

ضمناً شیخ یوسف البدری،عضومجلس اعلی دراموراسلامی مصرازدواج مذبور را تأیید کرد و گفت:

« این ازدواج، از نظر شکلی و ظاهری، کلیه شروط یک ازدواج صحیح را دارا بوده و از لحاظ مضمون و محتوا نیز با توجه به تغییرات ممکنه در نیت شخص مبنی بر اینکه در نفس خود ادامه ازدواج را در نظر داشته باشد و یا اینکه آن را تابع مدت زمان معینی کند، تفاوت دارد. اما در هر دو صورت، ‌در صحت و درستی عقد تاثیری نخواهد داشت، چرا که ما از نظر شرعی صرفاً به شکل و صورت و ظاهر کار داریم و رسیدگی به نیت های افراد مربوط به خداوند عزوجل می‌باشد.»

اما از نظر خانم دکترسعاد صالح، استاد و رئیس دپارتمان فقه در دانشگاه الازهر، این نوع ازدواج هدف و منظوراصلی شارع مقدس از تشویق به امر ازدواج، که همانا ایجاد تسکین و آرامش و محبت و دوستی و تشکیل خانواده و تربیت فرزندان صالح می‌باشد، را تأمین نمی کند و صرفاً برای تحقق اهداف ویژه وخاصی مقرر گردیده و ازدواج ناپایداری است که موجبات بروز مفاسد بزرگ اجتماعی و تربیتی عظیمی را فراهم خواهد آورد. ‌بنابرین‏ گرچه این ازدواج حرام نیست ولی به لحاظ آثار سوء مرتبت برآن، مکروه خواهد بود.

اما دکترعبدالمعطی بیومی، رئیس دانشکده اصول دین در دانشگاه الازهر در قاهره و عضو مجمع پژوهش ها معتقد است که این نوع ازدواج، ازموارد التقاطی در شریعت اسلامی است و به کرامت ها و بزرگواری های موجود در مردان و زنان صدمه می زند، زیرا در اسلام، ازدواج میثاق و پیمانی است محکم که زن و مرد را با یکدیگر پیوند می زند و ارتباط زناشویی و علقه زوجیت سبب به وجود آوردن فرزندان صالح و نسل بسیار خوبی می‌گردد که باید جانشین خداوند در زمین باشند. از این نقطه نظر، این نوع ازدواج از نظر شرعی مکروه است و کراهت آن به حدی است که به حرمت نزدیک است.

پس اصلح است که به جای تشویق مردم به انجام این نوع از ازدواج ها، آنان را به کم کردن شرایط مهریه و تسهیل در این امر، دعوت کنیم تا به سمت ازدواج های شرعی و طبیعی مبادرت نمایند. البته ازدواج مسیار پدیده ای امروزی نیست، بلکه ازدواجی است شرعی که از زمان‌های گذشته وجود داشته است و شاید برای کسانی که به حلالیت ازدواج منقطع یا (متعه) معتقد نمی باشند، به عنوان بدل و جانشین آن تلقی گردیده و به آن عمل می شود.

۴- ازدواج متعه : از دیگر انواع ازدواج، « متعه » است که از آن به عنوان « ازدواج موقت » یاد می شود و درمیان مسلمانان مصر به طور جزئی و محدود، کاربرد دارد. علی‌رغم انتشار گزارشاتی مبنی ‌بر حرمت آن، به دلیل عدم وجود دلایل کافی برای اثبات حرام بودن آن، بسیاری ‌از علمای مذاهب اهل سنت تا کنون قائل به حرمت آن می‌باشند. یکی از دلایل آن این است که ،هدف از تشریع ازدواج، استمرار زندگی بشری و ایجاد خانواده و تربیت فرزندان است و این امر جز به اثر نکاح و ازدواج مورد نظر و قابل تأیید، امکان پذیر نخواهد بود.

برخی از فقهاء معتقدند که ازدواج متعه، از نظر زمانی تا ابد تسری داشته و براین اساس، شرط توقیت ‌و موقت بودن آن ازبین خواهد رفت و برخی دیگراعتقاد دارند که ازدواج متعه، به محض وقوع عقد جدید ملغی می‌گردد، زیرا که مقصود و منظور اصلی از بستن «عقدها» معانی و مفاهیم متبادر شده از آن ها است، نه آنکه صرف الفاظ آن ها ملاک عمل باشد. با توجه به اینکه زوج، با وقوع این ازدواج به انتفاع می‌رسد و از مدت زمان تعیین شده بهره برداری می‌کند، آن را متعه گفته اند. با توجه به اینکه ظرف زمانی خاصی را در این نوع ازدواج تعیین نموده اند، ‌بنابرین‏ نکاح صحیح است. اما اگرعقد با لفظ تزویج واقع شود، در آن صورت شرط محدودیت زمانی و تعیین وقت معین از بین می رود. اما اگر با لفظ متعه، ازدواج حاصل شود، با توجه به نظرات ائمه اربعه مذاهب اهل سنت ازدواج باطل است. کسانی که معتقد به مباح بودن متعه می‌باشند، به موارد زیر اجتماع نموده اند :

۱- حلال بودن متعه امری است که همه بر آن اجماع دارند و این امر قطعی و حتمی است.

۲- اما تحریم متعه، امری است که به لحاظ وجود اختلاف نظر در آن، توأم با ظن و گمان است و ظن و حدس و گمان نمی تواند امری قطعی و مسلم را، نسخ نماید.

۳- احتجاج به قرائت ابن عباس « فما استمتعتم به منهن الی اجل مسمی » و اینکه وی تا آخرین لحظات زندگی خود، به مباح بودن متعه معتقد بود و تاکنون اثبات نشده که وی در اواخر عمرش از این اعتقاد عدول و برگشت نموده باشد، در حالی که همچنان معتقد به جواز آن بود. ‌بر اساس آرای و اندیشه‌های اهل سنت ارکان نکاح منقطع متعه، در نزد کسانی که به جایز بودن آن معتقدند محدود گردیده است.

ارکان نکاح متعه از نظر کسانی که آن را جائز می دانند، عبارتند از:

۱- صیغه این ازدواج به لفاظ « زوجتک » ابیتی یا موکلتی یا « انکحتک » یا « متعتک» می‌باشد.

۲- زوجه، در این ازدواج شرط شده است که زوجه باید مسلمان یا اهل کتاب باشد و مستحب است که مومنه پاکدامن و عفیفی باشد و در اینجا ازدواج متعه با زوجه زناکار، مکروه می‌باشد.

۳- مهر، وجود مهریه در این ازدواج شرط نیست، بلکه مهریه با موافقت طرفین تعیین می شود، اگر چه به اندازه مقدار مشخصی از آرد باشد.

۴- مدت، ذکرمدت زمانی که این نکاح درآن فاصله زمانی انجام می شود با رضای دوطرف در ضمن عقد باید شرط شود.

احکام این ازدواج عبارتند از :

۱- عدم ذکر مهریه در این ازدواج، موجب بطلان عقد می شود.همین طور ذکرمدت آن، اصل و اساس این نوع ازدواج است.

۲- در ازدواج متعه ،‌« طلاق » و « لعان » و رابطه ارث بری، ما بین زوجین وجود ندارد و فرزند این ازدواج، به پدرش ملحق می شود وازاو ومادرش ارث می‌برد و اگر قبل از پدر و مادرش بمیرد هر دو آن ها از وی ارث می‌برند.

۳- درصورتی که مدت متعه تمام شود، چنانچه زن غالباً حیض می بیند، عده او به اندازه مدت دو حیض می‌باشد. اما اگر زنی باشد که حائض نشود، عده وی ۴۵ روزاست که درآن صورت رحم او پاک خواهد بود.

به نظر اریکسون، فرایند رشد تحت کنترل اصل اپی ژنتیک رسش قرار ‌می‌گیرد، این اصل که مراحل رشد به وسیله عوامل ارثی تعیین می­شوند، اما همچنین عوامل محیطی و اجتماعی که با آن­ها مواجه می­شویم بر شیوه ­های تحقق مراحل رشد تعیین شده ژنتیکی تاثیر می­گذارند. ‌بنابرین‏ رشد شخصیت هم تحت تاثیر عوامل زیستی و هم عوامل اجتماعی قرار دارد (شولتز، ۲۰۰۱).

ج ) نظریه مارسیا

مارسیا (۱۹۸۰، ۱۹۹۰؛ به نقل از برزونسکی، ۲۰۰۵) دیدگاهی ساخت و ساز گرایانه از ((هویت خود )) دارد. وی هویت را به عنوان یک ساختار خود درونی با سازمانی پویا از سائق ها، توانایی­ ها، عقاید و تاریچه فردی تصور می‌کند (مارسیا، ۱۹۸۰؛ به نقل از برزونسکی، ۲۰۰۵).

مارسیا بر اساس مطالعاتی که با دانشجویان دانشگاه انجام داد، به دلیل پیچیدگی مفهوم هویت آن را از چند بعد و زاویه مورد بررسی قرار داد. مارسیا ‌بر اساس دو متغیر فرآیندی اکتشافی و تعهد چهار نوع وضعیت هویتی را مفهوم سازی کرد.

این چهار وضعیت عبارتند از ۱ – هویت مغشوش (سردرگمی). ۲ – هویت دیررس (وقفه). ۳ – هویت زودرس (بازدارندگی). ۴ – هویت موفق (اکتساب شده).

دوره هویت از دیدگاه مارسیا عبارتند از:

هویت مغشوش^[۱۰۴]

به حالت بلاتکلیفی در زندگی اطلاق می­ شود. در این وضعیت هویتی، اگر هم تعهدات نسبت به دیگران یا مجموعه ­ای از باورها و اصول وجود داشته باشد، بسیار کم است. در عوض تأکید عمده بر نسبیت و غنیمت شمردن لحظه است. فرد از هیچ حوزه ای از لذت فردی چشم پوشی نمی کند، هسته اصلی در شخصیت فرد وجود ندارد، نقش­های اجتماعی آزموده می­ شود و سریعا” رها می­ شود، شخص خود بلاتکلیف و سر گردان به نظر می­رسد. در وضعیت مغشوش، فرد هیچ گونه انتخاب ثابتی ‌در مورد تعهدات خود ندارد و به جستجو و اکتشاف نمی پردازند (کراگر، ۱۹۹۶؛ به نقل از شهر آرای،۱۳۸۴).

افرادی که هویت مغشوش و پراکنده دارند، فاقد جهت روشنی هستند. آن­ها پای بند ارزش­ها و اهداف نیستند و برای رسیدن به آن ها تلاش هم نمی­کنند. آن ها ممکن است هیچ گاه گزینه ها را کاوش نکرده باشند یا این کار را بسیار تهدید کننده و توانکاه بدانند (اسنید و ویتبون^[۱۰۵]، ۲۰۰۳). این افراد معمولا فاقد اهداف تحصیلی و شغلی ثابت هستند و از سطوح پایین مهارت تحصیلی، خویشتن داری و خود مختاری تحصیلی برخوردارند (برزونسکی، ۱۹۹۲، ۱۹۹۸).

هویت زودرس

افرادی که هویت زودرس^[۱۰۶] دارند، خود را به ارزش ها و اهدافی متعهد ساخته اند، بدون این که گزینه های دیگری را بررسی کرده باشند، در عوض آن ها هویت حاضر و آماده ای را می‌پذیرند و ضبط می‌کنند که یک فرد مقتدر آن را برایشان برگزیده است (اسنید و ویتبون،۲۰۰۳).

فرد دارای وضعیت باز دارندگی یا زودرس، اگر با موقعیتی روبرو شود که در آن ارزش­های والدین یا دیگران کارایی نداشته باشد، به سختی احساس ترس می­ کند. این افراد به میزان زیادی همخوانی، انعطاف­پذیری و وابستگی به مراجع قدرت از خود نشان می­ دهند. آن­ها تکانشی هستند و استقلال و اعتماد به نفس کمی نشان می­ دهند (برزونسکی،۱۹۹۸).

هویت دیررس^[۱۰۷]

اغلب ناشی از تصمیم گیری دردناک و عمدی ‌در مورد موضوعاتی مانند مدرسه، دانشگاه یا شغل اول است. هدف ایجاد مقداری فضای تنفسی برای جستجوی کامل تر خود روان شناختی و واقعیت عینی است. در این جا نیاز است که فرد به بررسی و آزمون خود در تجارب خود بپردازد تا دانش عمیقی درباره خود به دست آورد. تعهدات، موقتا بنا به دلایل معقولی کنار گذاشته می شود. ‌بنابرین‏ دیررسی، رها کردن آماده نیست به گونه ای که شخص بدون هدف سر گردان شود، بلکه دوره فعال جستجوی هدف و آماده شدن برای تعهدات است. برخی از این افراد در تلاش های هویتی خود هیجان زده و مضطرب به نظر می­رسند، حال آن که برخی دیگر کاملا” متفکر و آرام به نظر می‌رسند (مارسیا، ۱۹۹۳؛ نقل از شهر آرای،۱۳۸۴). بسیاری از آن ها از لحاظ درون روانی مشکلاتی در جدا ساختن خود از والدین به خصوص والد جنس مخالف خود دارند (کراگر، ۱۹۹۶؛ به نقل از شهرآرای،۱۳۸۴).

هویت موفق^[۱۰۸]

به آخرین مرحله شکل گیری هویت اطلاق می شود. این وضعیت از نظر تحولی پیشرفته ترین وضعیت تلقی می­ شود، زیرا افراد دوره­ای از جستجوگری و اکتشاف فعال را پشت سر گذاشته و تعهدات روشنی ایجاد کرده‌اند (شهرآرای، ۱۳۸۴). افرادی که هویت کسب شده دارند، قبلا گزینه­ ها را بررسی کرده و به یک رشته ارزش­ها و اهداف که خودشان آن­ها را برگزیده­اند، پایبند هستند. آن­ها احساس سلامت روانی ‌می‌کنند، در طول زمان از احساس یکسانی برخوردارند و می­دانند که چه راهی را در پیش گرفته اند (اسنید و ویتبون، ۲۰۰۳).

افراد با هویت موفق خود فرمان بوده و از اعتماد به نفس بیشتری نسبت وضعیت های هویتی دیگر بر خوردارند و اضطراب کمتری دارند. آن­ها غالبا ‌در مورد آن چه می­دانند و می­خواهند در زندگی خود انجام دهند، دید و احساس خوبی دارند و نسبت به نظریات و تجربیات جدید گشوده برخورد می‌کنند (پاپینی و همکاران، ۱۹۸۹؛ به نقل از حسام­پور، ۱۳۸۴).

انواع سبک­های پردازش هویت

برزونسکی (۱۹۹۸) معتقد است نوجوانان در رویارویی با مسائل مربوط به خود و هویت، سه جهت گیری متفاوت یا سه سبک پردازش هویتی مختلف را انتخاب می‌کنند که عبارتند از: سبک اطلاعاتی^[۱۰۹]، سبک هنجاری^[۱۱۰] و سبک سردرگم اجتنابی^[۱۱۱].

سبک اطلاعاتی

سبک هویتی که بیشترین انطباق با خود را به همراه دارد، سبک اطلاعاتی است. نوجوانانی که از سبک اطلاعاتی استفاده می‌کنند، به طور فعال به جستجو و ارزیابی اطلاعات مربوط به خود می پردازند. آن ها تمایل دارند به بررسی راه حل های چندگانه و جستجو درباره نقش های گوناگون بپردازند. افراد با سبک هویت اطلاعاتی در برخورد با موضوعات مربوط به هویت سنجیده عمل کرده و تلاش ذهنی زیادی نیز نشان می‌دهند هدفمند به جستجو و ارزیابی مبادرت ورزیده و نسبت به اطلاعات مربوط به خود اعتماد و اطمینان لازم را نشان می‌دهند. استفاده از سبک هویت اطلاعاتی با نیاز به شناخت، پیچیدگی شناختی، تعمق درباره خود، مقابله مسئله دار،بهزیستی ذهنی، سازگاری، وظیفه شناسی رابطه مثبت نشان می‌دهد (گودرزی و شاملی، ۱۳۸۹)، همچنین نگرش آنان نسبت به ساختار ((خود)) شان همراه با تردید است و این سبک مواد زیر را لحاظ می‌کند:

جستجوی اطلاعات و مقابله متمرکز بر مسئله (برزونسکی، ۱۹۹۲)، جستجوی فعال، تعهد انعطاف­پذیر (برزونسکی و نی میر، ۱۹۹۴)، نیاز به شناخت (برزونسکی، ۱۹۹۳) و سطح بالای عزت نفس (نوری، برزونسکی، ۱۹۹۷).

در این سبک به علت تاکیدی که بر جستجو ‌و اکتشاف وجود دارد، به نظر می‌رسد مبنای وضعیت های هویت موفق باشد. نوجوانانی که از سبک هویت اطلاعاتی استفاده می‌کنند خود باز خورد دهنده، وظیفه شناس، پذیرای تجارب جدید، مسئله مدار و وقت شناس و حساس در تصمیم گیری هستند (برزونسکی،۱۹۹۰).

سبک هنجاری

تفویض کامل

منبع: فدوی، محبوبه سادات، ۱۳۷۷، ص ۶۸٫

۳ـ نظریه های اقتضایی رهبری نیز به اعتماد توجه نموده‌اند برای نمونه فیدلر^[۹۳] که نظریه خود در رهبری را بر اساس بررسی سه متغیر کار، قدرت مقام، روابط رهبر و پیرو ارائه ‌کرده‌است. در متغیر سوم (روابط رهبر ـ پیرو) میزان اعتماد و اطمینان آن دو به هم را در نوع سبک اتخاذی رهبر مؤثّر می‌داند. به طوری که اگر میزان اعتماد رهبر به زیردستان زیاد باشد و شرایط دیگر نیز مساعد باشد،رهبر بایستی سبک لیبرال را انتخاب کند و اگر شرایط غیر این باشد رهبر باید سبک آمرانه را انتخاب نماید.

روحیه^[۹۴]:

یکی از عوامل مهم در ایجاد اعتماد، روحیه می‌باشد. مراد از روحیه، رفاه روحی و جسمی فرد است که وی را قادر می‌سازد تا به نحوی مؤثّر زندگی و فعالیت کند و عمیقاً احساس کند که در هدف گروهی که به آن تعلق دارد، سهیم می‌باشد به یاری روحیه، فرد می‌تواند وظایف خود را با نیرو و شوق و انضباط کامل انجام دهد، انواع روحیه عبارت است از:

۱ـ روحیه مثبت: این روحیه را از آن کسانی می‌دانند که از کار و حرفه خود راضی هستند و فکر می‌کنند که خدمت یا خدمات آن ها، برای خود و برای جامعه مفید و مؤثّر بوده و با افراد شایسته در محدوده کار خویش در ارتباط باشند.

۲ـ روحیه منفی: این روحیه را از آن افرادی می‌دانند که بالا بودن سن یا بدبینی در آنان سایه افکنده و بی‌اعتمادی در گفتار آنان مشاهده می‌گردد (علی نقی‌پور، ۱۳۸۲).

«روحیه در کمیت کار افراد تأثیر می‌گذارد. روحیه ضعیف کارایی را کاهش می‌دهد، در حالی که روحیه قوی سبب افزایش کارایی می‌شود. روحیه قوی موقعی در افراد به وجود خواهد آمد که به کار خود دلبستگی داشته باشند و موجبات رضایت خاطرشان فراهم باشد». (طوسی، ۱۳۷۰، ص ۴۱).

طوسی (۱۳۷۰) می‌گوید: «مدیران اگر اعتماد کارکنان را جلب کرده باشند، می‌توانند از یک‌یک آنان در خصوص اقداماتی که سبب بالا بردن روحیه و رضایت آنان می‌شود، پرسش‌هایی نمایند و یا اینکه با مشاهده و بررسی چگونگی همکاری و شرکت فعالانه کارکنان در جلسات عمومی به روحیه ایشان پی ببرند.

جوّ سازمانی:

جوّ سازمانی یکی دیگر از عوامل مؤثّر در ایجاد فضایی از اعتماد در سازمان می‌باشد. جوّ سازمانی مفهوم وسیعی است که بر ادراک مشترک اعضاء از حالت یا خصوصیات محل کار دلالت می‌کند. جوّ سازمانی مجموعه‌ای از خصوصیات درونی است که سازمان را از سازمان دیگر متمایز ساخته و در رفتار افراد تأثیر می‌کند (هوی و میکسل^[۹۵]، ۲۰۰۳).

مطالعات هالپین و کرافت^[۹۶] از شناخته‌شده‌ترین مطالعات در زمینه جوّ سازمانی است که در سال ۱۹۶۲ انتشار یافت و در پی آن، پژوهشگران دیگر، ابزارهای مشابهی را برای سنجش و مطالعه جوّ سازمانی تهیه کردند.

شیوه‌ای که هالپین و کرافت به کار بردند، شامل تهیه یک پرسشنامه ۶۴ سؤالی به نام پرسشنامه توصیف جو سازمانی (OCDQ) ^[۹۷]بود تا عوامل مهم و محوری را که معلمان در توصیف جوّ یک مدرسه ‌در مورد آن ها توافق همگانی دارند، شناسایی کنند، آن ها دو دسته از عوامل مشخص کردند. اولین دسته شامل چهار عامل بود که ادراکات معلمان دیگر را به عنوان یک گروه انسانی بیان می‌کرد.

این عوامل عبارت بودند از:

۱ـ صمیمیت^[۹۸]: میزان همبستگی اجتماعی معلمان مدرسه.

۲ـ وارستگی^[۹۹]: میزان تعهد و مشارکت معلمان در جهت تحقق اهداف مدرسه.

۳ـ نشاط^[۱۰۰]: روحیه بارز و آشکار گروه.

۴ـ بازدارندگی^[۱۰۱]: میزانی که معلمان، قوانین، کارهای اداری، دفتری، امور اداری و مدیریت را عامل بازدارنده بر سر راه خود می‌بینند.

دسته دوم عوامل جوّ سازمانی شامل ادارکات معلمان ‌در مورد مدیر مدرسه بود که عبارت بودند از:

۱ـ پرکاری^[۱۰۲]: رفتار پویایی که بدان وسیله مدیر مدرسه خود را به عنوان اسوه و نمونه‌ای از سخت‌کوشی مطرح می‌کند.

۲ـ ملاحظات انسانی^[۱۰۳]: میزانی که مدیر به عنوان فردی تلقی می‌گردد که با معلمان با احترام و حفظ ملاحظات انسانی رفتار می‌کند.

۳ـ رعایت فاصله^[۱۰۴]: به میزان فاصله اجتماعی مدیر با دیگران اشاره دارد (مثلاً، روابط سرد یا گرم و دوستانه بودن).

۴ـ تأکید بر تولید^[۱۰۵]: میزانی که مدیر تلاش می‌کند تا معلمان را به کار شدیدتر وادار نماید (مثلاً تسلط و نظارت نزدیک، آمرانه بودن و طلب نتیجه) (اوتر، ۲۰۰۳).

هالپین و کرافت برای گردآوری اطلاعات معلمان ‌در مورد این ۸ عامل پرسشنامه ساده‌ای را طراحی کردند که شامل ۶۴ سؤال بود و هر عامل هشت سؤال را به خود اختصاص داد. آن ها با بهره گرفتن از این پرسشنامه، انواع جو مدارس را نیز مشخص نموده و از عبارت جو بسته و جو باز استفاده نموده‌اند.

اعتبار:

ساشکین معتقد است، اعتبار به معنی اطمینان به اجرای کاری است که فرد قصد دارد آن را انجام دهد (لوین۱۹۹۹).

کوزس و پاستر^[۱۰۶] (۱۹۹۳) در تحقیقات خود نشان دادند که اعتبار، قابلیتی است که پیروان آن را در رهبران تحسین می‌کنند. اعتبار، در نتیجه فعالیت‌های رهبرانی است که صادق، معتبر، آینده‌نگر و الهام‌بخش باشند.

ثبات^[۱۰۷]:

بر طبق نظر ساشکین، ثبات نیز به اندازه اعتبار دارای اهمیت است. آیا مدیران ارشد، با افراد مختلف در زمان مشابه، به گونه مشابهی رفتار می‌کنند؟ و آیا آن ها در هر زمانی با افراد مشابه به گونه مشابهی برخورد می‌کنند؟ (ساشکین و لوین، ۲۰۰۰)، میشرا^[۱۰۸] (۱۹۹۶) ثبات بین حرف و عمل را یک پیش‌بینی کننده اعتماد دانست.

اعتماد و ابهام:

ساشکین (۱۹۹۶) معتقد است که: «کاهش ابهام، یکی از عملکردهای ضروری مدیران اجرایی و ارشد است. زمانی که مدیران، ابهام را در سازمان کاهش می‌دهند، کارایی مؤثرتر و خلاقیت بیشتری ایجاد شده و همچنین باعث کاهش استرس در کارمندان می‌گردد».

هر چه موقعیت دارای ابهام کمتری باشد، ارزیابی میزان خطر و سطح آسیب‌پذیری ساده‌تر است. ‌بنابرین‏ هر چه ابهام بیشتر باشد، احتمال کمتری جهت اعتماد افراد وجود دارد.

مدت‌ها قبل، کوهن و مارچ^[۱۰۹] (۱۹۷۴) اعلام کردند که یکی از وظایف ضروری مدیران ارشد و اجرایی، کاهش ابهام و تناقض موقعیت‌هاست که نیاز به اعتماد را ایجاد می‌کند (ساشکین و لوین، ۲۰۰۰).

توسعه جوّ اعتماد:

«اعتماد سازمانی به عنوان یک متغیر موقعیتی هم به عنوان منبع و هم به عنوان یک نتیجه، با رفتار مرتبط است. بر طبق گفته ساشکین، اعتماد سازمانی فضایی است که از رفتار رهبران ارشد سازمان نشأت گرفته است» (ساشکین، ۱۹۹۶).

ارزشمند تلقی کردن فعالیت‌های برجسته:

اگر کارمند برای کار شایسته‌ای که علاوه بر شرح وظایفش انجام داده ، تشویق شود، احساس سربلندی و موفقیت کرده و با دیدی مثبت‌تر فعالیت‌ها و وظایف خود را انجام خواهد داد.

رعایت ضابطه:

رعایت قوانین و مقررات نه تنها از اصولی‌ترین وظایف مدیران است، بلکه باعث پرورش صحیح کارمندان به عنوان مدیران آینده می‌گردد. احساس رعایت قوانین و مقررات، باعث امیدوار شدن کارکنان می‌گردد و برقراری نظم و ترتیب در انجام امور موجب بهره‌وری بیشتر می‌گردد.

قضاوت صحیح در ارزیابی کارکنان:

یکی از وظایف اصلی مدیران ارزشیابی مداوم کارکنان است. قضاوت صحیح، نشانگر شخصیت مدیر و ارزش نهادن او به کارکنان خواهد بود.

پرداخت حقوق مساوی در مقابل کار مشابه نه تنها اقدامی است مؤثر در جهت کارایی دستگاه بلکه یکی از اقدامات منصفانه در برقراری عدالت کار و درآمد است (میرسپاسی، ص ۱۸، ۱۳۷۵).