۳-۱-۱ تعاریف

۳-۱-۱-۱ جنگل،مرتع و بیشه طبیعی

این اصطلاحات در ماده ۱ آیین نامه قانون مذکور که در تاریخ ۶/۶/۱۳۴۲ به تصویب هیئت وزیران رسیده، تعریف شده است به موجب این ماده، جنگل، مرتع و بیشه طبیعی بر حسب مورد به جنگلها و مراتع و بیشه های طبیعی اطلاق می شود که به وسیله اشخاص ایجاد نشده باشد، لذا مشخص می شود که در تعریف این اصطلاحات، دخالت بشر در ایجاد و رویش گیاهان و درختان مد نظر بوده و بر اساس این امر، قانون مذکور به تصویب رسیده است و در تعریف آن به معنای واقعی انفال نیز توجه شده است زیرا هدف این قانون نه نادیده گرفتن دسترنج کسانی است که با تلاش خود باعث رویش درختان گردیده اند، بلکه حفظ و نگهداری منابع طبیعی و عدم تجاوز به اموال عمومی بوده است.

۳-۱-۱-۲ اراضی جنگلی

این عبارت در بند ۵ ماده یک آیین نامه در سه بند به شرح ذیل تعریف شده

الف) زمینهایی می‌باشد که در آن ها آثار و شواهد وجود جنگل از قبیل نهال یا پا جوش یا کنده درختان جنگلی به طور گروهی یا پراکنده وجود داشته باشد مشروط بر آنکه در تاریخ ملی شدن جنگلها تحت کشت نباتات یکساله یا آیش زراعت مذبور نبوده باشد.

ب) زمینهایی که در آن ها درختان خودروی جنگلی به طور پراکنده وجود داشته باشد و حجم درختان موجود در حوزه شمال از آستارا تا گلیداغی در هکتار کمتر از یکصد متر مکعب و در سایر مناطق ایران کمتر از بیست متر مکعب باشد مشروط بر آنکه در تاریخ ملی شدن جنگلها تحت کشت نباتات یکساله یا آیش زراعتهای مذبور نبوده باشد.

ج) اراضی که درختچه یا بوته های خودروی جنگلی به طور انبوه یا پراکنده در آن ها وجود داشته باشد مشروط بر آنکه در تاریخ ملی شدن جنگلها تحت کشت نباتات یک ساله یا آیش زراعتهای مذبور نبوده باشد.

۳-۱-۱-۳ مرتع

در بند ۶ ماده ۱ آیین نامه فوق،قانون‌گذار بدون اینکه مرتع را تعریف کند، آن را به دو قسم مشجر و غیر مشجر تقسیم و در بند ۷ و ۸ آن ها را تعریف ‌کرده‌است. لذا از ترکیب دو عبارت مذکور، می توان مرتع را چنین تعریف کرد «زمینی است اعم از کوه و دامنه یا زمین مسطح که در فصل چرا دارای پوششی از نباتات علوفه ای و یا درختان جنگلی خودرو باشد مشروط بر آنکه حجم درختان موجود در هر هکتار بیش از صد متر مکعب بوده و با توجه به سابقه چرا عرفاً مرتع شناخته شود».

مرتعی که دارای درختان جنگلی باشد را مرتع مشجر و در غیر این صورت مرتع غیر مشجر می‌نامند.

۳-۱-۲ نظام رسیدگی

۳-۱-۲-۱ تشخیص ملی بودن

هرچند که در ماده ۲ قانون ملی شدن جنگلها، حفظ و احیاء و توسعه منابع فوق و بهره برداری از آن ها به عهده سازمان جنگلبانی قرار داده شده ولی صراحتاً تشخیص ملی بودن اراضی مشخص نگردیده و صرفاً ذیل تبصره ۳ ماده ۲ قانون‌گذار مذکور اشاره شده که ادارات ثبت مجازند با تشخیص و گواهی سازمان جنگلبانی ایران، اسناد مالکیت عرصه و اعیانی جداگانه برای مالکین آن ها صادر نمایند ولی در ماده ۲۰ آیین نامه تشخیص منابع ملی مندرج در ماده یک قانون جنگلها با رعایت تعاریف، آیین نامه صراحتاً به عهده جنگلدار مربوط گذاشته شده است.

۳-۱-۲-۲ قابلیت اعتراض به نظر جنگلدار

به موجب ماده ۲۰ آیین نامه مذکور نظر جنگلدار قابل اعتراض توسط سازمان جنگلبانی و اشخاص ذینفع بوده که این اعتراض در کمیسیونی مرکب از رئیس کل کشاورزی استان، سرجنگلدار و بازرس سرجنگلداری مطرح و مورد رسیدگی قرار می گرفت و نظر اکثریت هیئت، قطعی و لازم الاجرا بود. لذا ملاحظه می‌گردد که آخرین مرحله رسیدگی به اعتراض، کمیسیون مذکور بوده و نظر اکثریت این کمیسیون قطعی و قابل اجراء بود.

۳-۱-۲-۳ محدوده اثر قانون

همان گونه که ذکر شد عرصه و اعیان کلیه جنگلها،مراتع و بیشه های طبیعی و اراضی جنگلی، به موجب قانون ملی شدن جنگلها از تاریخ تصویب این قانون ملی اعلام شد و همچنین بیان شد که تشخیص ملی بودن به عهده مأمور دولت (حسب مورد جنگلدار یا جهاد کشاورزی) گذاشته شده. سوالی که ممکن است در این راستا به ذهن خطور کند این است که آیا از تاریخ اعلام قانون‌گذار، خود به خود اسناد مالکیت صادره حتی ‌در مورد زمینهایی که ممکن است هنوز به موجب تشخیص مأمور دولت جنگل شناخته نشده و ممکن است در آینده ملی شناخته شود، باطل و از درجه اعتبار ساقط است یا اینکه بنا به مزایایی که برای اسناد رسمی به ویژه اسناد مالکیت اراضی گفته شده، اسناد صادره تا قبل از تشخیص ملی شدن از اعتبار کامل برخوردار خواهند بود و در صورت منفی بودن پاسخ، اثر این تشخیص یا تاریخ قطعی شدن تشخیص؟

در پاسخ ‌به این سوال بعضی از نویسندگان کتب حقوق گفته اند: «… از لحاظ اصولی، اثر حکم بر متعلق یا موضوع آن، متوقف بر مشخص بودن دقیق موضوع است و این امر ناشی از التزام به اصل فلسفی الشی مالم یتشخص لم یوجد می‌باشد و از سوی دیگر ‌در مورد عمل ملی کردن اراضی قبلاً گفتیم که تشریفات شرط تحقق این عمل حاکمیت می‌باشد. ‌بنابرین‏ اثر حکم قانون‌گذار مقرر در ماده یکم قانون ملی شدن جنگلها و مراتع کشور برخلاف ظاهر عبارت متن ماده مذکور و منطق آن، معلق بر تشخیص و تعیین مراتع و جنگلهاست و لذا اجرای ماده ۵۶ قانون حفاظت و بهره برداری و اکنون ماده ۲ قانون حفظ و حمایت از منابع طبیعی واجد اثر تأسیسی می‌گردد».^[۶۱]

نکته ای که قابل توجه است این است که به موجب ماده ۴ قانون مدنی اثر قانون نسبت به آتیه است و همچنین طبق قاعده فوری بودن اثر قانون بایستی از زمان لازم الاجرا شدن قانون جاری شود. ولی از آنجایی که قانون ملی شدن جنگلها از قوانینی است که بعضاً وارد محدوده مالکیت خصوصی افراد شده و بنا به دلایلی از قبیل متعلق بودن اراضی به عموم و یا امام و همچنین حفظ منابع طبیعی، قانون‌گذار حتی اسناد مالکیت رسمی را باطل اعلام می کند. به همین دلیل نمی توان اثر این قانون را فوری دانسته و به یک باره مالکیت اشخاص را نادیده گرفت. چرا که برای اشخاص نیز باید مشخص شود که آیا اراضی آن ها مشمول تعاریف مذکور در قانون می‌باشد یا خیر، در غیر این صورت توالی فاسد در بر خواهد داشت. لذا به نظر می‌رسد تشخیص منابع طبیعی اثر تأسیسی دارد نه اثر کشفی،اما نه صرفاً به دلیل مشخص نبودن متعلق، بلکه علاوه بر آن، به دلیل احترام به مالکیت اشخاص که در اصل ۴۵ قانون اساسی نیز محترم شده است.

۳-۶-۱-۲ روش اثرات تصادفی:

مدل های اثرات ثابت تنها درصورتی منطقی خواهد بود که ما اطمینان داشته باشیم که اختلاف بین مقاطع را می توان به صورت انتقال تابع رگرسیون نشان داد، در حالی که ما همیشه از وجود این موضوع مطمئن نیستیم. برای رفع این مشکل روشی پیشنهاد شده است که به مدل اجزاء خطاء یا اثرات تصادفی معروف است. این روش فرض می‌کند که جزء ثابت مشخص کننده مقاطع مختلف به صورت تصادفی بین واحدها و مقاطع توزیع شده است.

مقید:F3-6-1-3 آزمون چاو یا

در بررسی داده های مقطعی و سری های زمانی، اگر ضرایب اثرات مقطعی و اثرات زمانی معنی دار نشود، می توان داده ها را با یکدیگر ترکیب کرده و به وسیله یک رگرسیون حداقل مربعات معمولی تخمین بزنیم. از آنجایی که در اکثر داده های ترکیبی اغلب ضرایب مقاطع یا سری های زمانی معنی دار هستند این مدل که به مدل رگرسیون ترکیب شده معروف است کمتر مورد استفاده قرار می‌گیرد (یافی، ۲۰۰۳). لذا برای اینکه بتوان مشخص نمود که آیا داده های پانل جهت برآورد تابع مورد نظر کارآمدتر خواهد بود یا نه، فرضیه ای را آزمون می کنیم که در آن کلیه عبارات ثابت برآورد با یکدیگر برابر هستند.

در این آزمون فرضیه یعنی یکسان بودن عرض از مبداء ها در مقابل فرضیه یعنی ناهمسانی عرض از مبداء ها قرار می‌گیرد. در صورتی که فرضیه پذیرفته شود به معنی یکسان بودن شیب ها برای مقاطع مختلف بوده و قابلیت ترکیب شدن داده ها و استفاده از مدل رگرسیون ترکیب شده مورد تأیید آماری قرار می‌گیرد. اما در صورت رد فرضیه روش داده های پانل پذیرفته می شود و می توان از روش داده های پانل استفاده کرد.

۳-۶-۱-۴ آزمون هاسمن:

به منظور اینکه مشخص گردد کدام روش (اثرات ثابت و یا اثرات تصادفی) جهت برآورد مناسب تر است (تشخیص ثابت یا تصادفی بودن تفاوت های واحدهای مقطعی) از آزمون هاسمن استفاده می شود. در روش اثرات تصادفی بار متغیرهای حذف شده روی جمله اخلال قرار می گیرند، اما این مشروط بر آن است که بین متغیرهای مستقل و مؤلفه خطای مقطعی همبستگی وجود نداشته باشد. آزمون هاسمن وجود این همبستگی را بررسی می‌کند. این آزمون مبتنی بر این فرض اولیه است که در صورت وجود همبستگی، روش اثرات ثابت سازگار و روش اثرات تصادفی ناسازگار است. فرضیه صفر در آزمون هاسمن به صورت زیر خواهد بود:

فرضیه صفر ‌به این معنی است که ارتباطی بین جزء اخلال مربوط به عرض از مبدأ و متغیرهای توضیحی وجود ندارد و آن ها از یکدیگر مستقل هستند. در حالی که فرضیه مقابل ‌به این معنی است که بین جزء اخلال مورد نظر و متغیرهای توضیحی همبستگی وجود دارد. از آنجایی که به هنگام وجود همبستگی بین اجزاء اخلال و متغیر توضیحی با مشکل تورش و ناسازگاری مواجه می شویم، ‌بنابرین‏ بهتر است در صورت پذیرفته شدن (رد ) از روش اثرات ثابت استفاده کنیم. هنگامی که بین اجزاء اخلال و متغیر توضیحی همبستگی وجود نداشته باشد ( قبول )، هر دو روش اثرات ثابت و اثرات تصادفی سازگار هستند ولی روش اثرات ثابت ناکارآ بوده و بایستی از روش اثرات تصادفی استفاده شود (بالتاجی، ۱۹۹۵، ص ۷۳-۶۸ ).

۳-۶-۲ آزمون معنی دار بودن مدل

برای بررسی معنی دار بودن مدل رگرسیون از آماره F استفاده شده است. فرضیه صفر در آزمون F به صورت زیر خواهد بود:

که به وسیله آماره زیر صحت آن مورد بررسی قرار می‌گیرد:

برای تصمیم گیری ‌در مورد پذیرش یا رد فرضیه صفر، آماره F به دست آمده با F جدول که با درجات آزادی K-1 و N-K در سطح خطای ( ) ۵% محاسبه شده، مقایسه می شود، اگر F محاسبه شده بیشتر از F جدول باشد ( ) مقدار عددی تابع آزمون در ناحیه بحرانی قرار گرفته و فرض صفر ( ) رد می شود. در این حالت با ضریب اطمینان ۹۵% کل مدل معنی دار خواهد بود. در صورتی که مقدار F محاسبه شده کمتر از F جدول باشد فرض پذیرفته شده و معنی داری مدل در سطح اطمینان ۹۵% مورد تأیید قرار نمی گیرد.

۳-۶-۳ آزمون معنی دار بودن متغیرهای تحقیق

برای بررسی معنی دار بودن ضرایب متغیرهای مستقل در هر مدل از آماره t استفاده شده است. فرضیه صفر در آزمون t به صورت زیر خواهد بود:

که به وسیله آماره زیر صحت آن مورد بررسی قرار می‌گیرد:

برای تصمیم گیری ‌در مورد پذیرش یا رد فرضیه صفر، آماره T به دست آمده با t جدول که با درجه آزادی N-K در سطح اطمینان ۹۵% محاسبه شده مقایسه می شود، چنانچه قدرمطلق T محاسبه شده از t جدول بزرگتر باشد ) (، مقدار عددی تابع آزمون در ناحیه بحرانی قرار گرفته و فرض صفر ( ) رد می شود. در این حالت با ضریب اطمینان ۹۵% ضریب مورد نظر ( ) معنی دار خواهد بود که دلالت بر وجود ارتباط بین متغیر مستقل و وابسته دارد.

۳-۶-۴ آزمون های مربوط به مفروضات مدل رگرسیون خطی

مدل کلاسیک رگرسیون خطی دارای مجموعه ای از فروض تحت عنوان فروض کلاسیک می‌باشد که بیشتر آن ها ‌در مورد جمله اخلال مدل مطرح می‌گردند؛ برای اینکه در مدل رگرسیون خطی، تخمین زن های حداقل مربعات معمولی ضرایب رگرسیون، بهترین تخمین زن های بدون تورش خطی (BLUE) باشند لازم است تا مفروضات این مدل بررسی و آزمون شوند. در ادامه نحوه آزمون این فرضیات بیان می‌گردد.

۳-۶-۴-۱ فرض نرمال بودن متغیرها و باقی‌‌مانده‌ها:

یکی از فروض مهم راجع به جمله خطا این است که توزیع نرمال دارد. در این پژوهش برای بررسی نرمال بودن توزیع خطاها از آزمون جارکیو- برا استفاده می‌شود. فرضیه صفر و آماره این آزمون به صورت زیر بوده و به توزیع با درجه آزادی ۲ گرایش دارد:

در این آماره، (ضریب چولگی) و (ضریب کشیدگی) از طریق باقی‌مانده های رگرسیون قابل محاسبه می‌باشند. فرضیه آزمون جارکیو- برا بیانگر نرمال بودن می‌باشد. ‌بنابرین‏ زمانی که مقدار آماره محاسبه شده از مقدار بحرانی آن با درجه آزادی ۲ کوچکتر باشد، فرضیه پذیرفته شده ‌و حاکی از نرمال بودن توزیع خطاها می‌باشد.

در انجام این تحقیق به منظور تخمین پارامترهای مدل از روش حداقل مربعات معمولی استفاده می گردد. روش حداقل مربعات معمولی بر این فرض استوار است که متغیر وابسته تحقیق دارای توزیع نرمال می‌باشد و توزیع غیرنرمال آن منجر به تخطی از مفروضات این روش برای تخمین پارامترها می شود. لذا لازم است نرمال بودن توزیع متغیرهای وابسته تحقیق مورد آزمون قرار گیرد. در این مطالعه این موضوع از طریق آماره جارکیو- برا مورد بررسی قرار می‌گیرد. فرض صفر و فرض مقابل در این آزمون به صورت زیر می‌باشد:

اگر سطح اهمیت آماره این آزمون بیشتر از ۰۵/۰ باشد (Prob>.05) فرضیه مبنی بر نرمال بودن توزیع متغیر پذیرفته می‏ شود

۳-۶-۴-۲ فرض عدم وجود هم خطی بین متغیرهای مستقل:

.۴٫ فقدان یا عدم دسترسی به الگوهای مناسب

بدون شک، در هر مقطع سنّی الگوهای جذّاب برای یادگیری و شکل­دهی رفتار انسان­ها، به ویژه جوانان، نقش اساسی دارد؛ زیرا الگو از یک سو، در دست­یابی به هدف نقش مهمی دارد و از سوی دیگر، در دوره نوجوانی و جوانی تأثیرپذیری از خانواده به شدت کاهش پیدا می­ کند. گاهی بین خانواده و جوان تعارض و درگیری به وجود می ­آید. از این رو، جوان برای ساختن نظام ارزشی و اعتقادی خود می­خواهد از چیزهایی غیر از خانواده و مربیّان قبلی استفاده کند. از جمله عوامل تأثیرگذار در بیرون نهاد خانواده الگوها و دوستان هستند و در این میان، نقش الگوهای مورد قبول جوان بسیار زیاد است؛ چه اینکه دوستان نیز در حال ساختن نظام ارزشی خود هستند و نیازمند الگوهای مورد پسند می­باشند و کمک زیادی احتمالا در هویت­یابی دینی دوستان خود ندارند. در چنین شرایطی، اگر الگوهای مناسب و قابل دسترسی در جامعه وجود نداشته باشند، جوان دچار سردرگمی می­ شود و تعادل روانی او از مرز بهنجار خارج می­ شود و چه بسا به الگوهای مجازی پناه ببرد و یا تحت­تأثیر دوستان کم تجربه قرار گیرد یا به دام شیّادانی بیفتد که مترصّد جوانان سردرگم هستند و خلاصه آنکه شرایط و زمینه‌های گریز از دین برای او فراهم شود.

۵٫ برخوردهای تند و سرزنش های افراطی

استقلال طلبی، حرّیت و عدالت جویی از ویژگی­های بارز دوران جوانی است. جوانان برای اثبات این ویژگی­ها سعی می‌کنند با بزرگسالان مقابله کنند. این مقابله نه از روی لج بازی و پشت پا زدن به ارزش­هاست، بلکه بیشتر جنبه اثباتی برای خود جوان دارد. اما یکی از اشتباهاتی که در اینجا از ناحیه بزرگسالان سر می­زند سرزنش و ملامت جوان است و این سرزنش­ها همه از نظر عاطفی برای جوان شکننده­اند و به روحیه استقلال طلبی او آسیب وارد ‌می‌کنند و نتیجه آن شعله­ورترشدن آتش لجاجت و طغیان است. از این رو، امیرالمؤمنین علی(علیه السلام) در این باره هشدار می­ دهند: «الافراطُ فی الملامهِ تَشُبَّ نیرانَ اللّجاجِ»؛ زیاده­روی در ملامت و سرزنش، آتش لجاجت را شعله­ورتر می­سازد. ‌بنابرین‏، مقابله با روحیه استقلال­طلبی جوان و سرزنش کردن او پیامدهای خطرناکی به دنبال دارد که یکی از آن­ها طغیان علیه ارزش­های حاکم بر جامعه و گریز از آن ارزش­ها و ادبار نسبت به منبع این ارزش­هاست که معمولا در جوامع دینی منشأ و منبع ارزش­ها «دین» است.

۶٫عدم ارضای نیازها

جوان همان­گونه که از نظر ذهنی به بالاترین ظرفیت خود می­رسد، از نظر جسمانی نیز به حدّ کافی رشد می­ کند و انواع غرایز، به ویژه غریزه جنسی، کاملا در او بیدار می­شوند و درصدد ارضای این غرایز است. به عبارت دیگر، او یک سلسله نیازهای مادی و معنوی دارد. تأمین به موقع این نیازها نقش مهمی در تعدیل و رفتار و رشد و تکامل او دارد؛ همان گونه که عدم ارضای این نیازها نه تنها باعث توقف رشد و بالندگی می­ شود، بلکه ناهنجاری­های رفتاری زیادی را نیز به دنبال دارد. کفر به عنوان یک نابهنجاری اعتقادی همان­گونه که می ­تواند معلول جهل و ضعف معرفتی باشد می ­تواند معلول فقر نیز باشد، از این رو، معصومان فرموده­اند: یکی از پیامدهای احتمالی فقر، کفر و دین­گریزی است و یا ‌در مورد ازدواج فرموده­اند: کسی که ازدواج کند، نصف دین خود را حفظ می‌کند و فراهم نبودن شرایط برای ازدواج سالم و طبیعی زمینه ­های گناه و زایل شدن ایمان را فراهم می­ کند و به تدریج، تبدیل به گریز از دین می­گردد. قرآن هم ازدواج را مایه آرامش زن و مرد معرفی می­ کند. خلاصه اینکه، ارضای نیازهای جسمانی و روانی در بهداشت روانی انسان مؤثر است و عدم ارضای به موقع و مشروع نیازها نه تنها سلامتی انسان را تهدید می­ کند، بلکه زمینه­ ساز بسیاری از نابهنجاری­هایی است که یکی از آن­ها ادبار و گریز از دین ‌می‌باشد(بشیری،۱۳۹۰).

۲-۲-۶٫ راه تقویت باورهای دینی

راه های عملی تقویت باورهای دینی

انسان برای این که بتواند به اعتقاداتش پایبند باشد و به ارتقاء آن­ها بپردازد لازم است که ایمان و دین خود را در ابعاد شناختی، رفتاری ، عاطفی و انگیزشی تقویت نماید. البته این ابعاد به نحوی با یکدیگر مرتبط­بوده و با هم تعامل دارند. مثلا هر چه شناخت انسان به خدا و به دین قوی باشد، انگیزه انسان تقویت شده و رفتار­های مثبت بیشتری از او سر می زند و از طرف دیگر هرچه رفتارهای مثبت بیشتری انجام دهد زمینه رشد شناختی و انگیزشی او نیز بالا می‌رود. ازسوی دیگر عواطف مثبت انسان نیز می ­تواند در افزایش انگیزه و در نتیجه استمرار رفتارهای دینی تاثیر گذاشته و باعث گردد انسان، سرعت بیشتری در طی مسیر معنوی ­و ارتقاء باورهای دینی داشته باشد.

از جمله اموری که می ­تواند به باورها و اعتقادات انسان، رشد و تعالی دهد عبارتند از:

.۱ فعالیّت علمی:

– افزایش شناخت وآگاهی نسبت به دین و اعتقادات:

رشد و تعالی عملی اعتقادات و باورهای دینی، محصول شناخت صحیح و آگاهانه از معارف و حقایق دینی است. هر چه انسان بتواند مطالعات دینی خود را بالا برده و با برهان و استدلال عقلی، اصول دین را برای خود اثبات نماید، به همان میزان احتمال انحراف او در عمل کاهش خواهد یافت. لذا لازم است انسان قبل از ورود به وادی عمل و طی مسیر، شناخت جامع و کاملی از راه داشته باشد تا موانع بر سر راه را به راحتی پشت سر گذاشته و به مقصود برسد. از این رو توصیه می­ شود که اولا” یک برنامه مطالعاتی برای خود تنظیم نموده و سعی کنید در حوزه های ذیل مطالعه و سطح آگاهی خود را افزایش دهید:
اعتقادی و اندیشه­ای، اخلاق اسلامی، زندگی، سیاسی و اجتماعی، تاریخ و تمدن اسلامی، متون دینی
ثانیاً در صورتی که ‌در مورد عقاید دچار شک و شبهه شُدید، در شک باقی نمانید؛ بلکه سعی کنید از طریق تحقیق، مطالعه، مراجعه به متخصص دینی و یا ارتباط با ما آن را برطرف نمایید.

در مرحلۀ پیش عملیاتی خود­ مداری اشکال متنوعی از جمله جاندار­پنداری، ساخته پنداری و واقعیت پنداری دارد. جاندار­ پنداری^[۱۱۳]، گرایش کودک در زنده و هوشیار دانستن موجودات بی­جان است (موسی پور و همکاران، ۱۳۸۰). ‌بر اساس این گرایش کودکان معمولاً به اشیایی که در زندگی واقعی معرف شمایل زنده هستند، حیات نسبت می‌دهد. آنان با گل­ها، درختان، باد و ماه به نحوی صحبت ‌می‌کنند که گویی می ­توانند بشنوند و احساس کنند. با آن که نمی­ توان سن قطعی برای تصور کودکان از اشیاء بی­جان و جاندار متصور شد، اما تقریباً کودکان در سنین ۴ تا ۶ سالگی هرچه را که فعال است را جاندار می­انگارند. آن ها در سنین ۱۰-۸ سالگی حرکات ارتجاعی را از حرکاتی که به وسیلۀ محرک خارجی صورت می‌گیرد را مشخص می­سازند و آنچه خود به خود حرکت می­ کند را زنده می­نامند (نوزرآدان، ۱۳۶۷). در نهایت آن ها، در ۱۲-۱۱ سالگی، حیات را به چیز­هایی محدود ‌می‌کنند که خودشان می ­توانند حرکت کنند، و بعد، آن را به گیاهان و جانوران محدود می­سازند. از این پس، کودکان جاندار پنداری خود را رها ‌می‌کنند و به همان تمایز­هایی موفق می­شوند که بزرگسالان انجام می­ دهند (کرین، ۱۹۴۳، ترجمۀ خویی نژاد و رجایی، ۱۳۸۴؛ کرین، ۱۹۴۳، ترجمۀ فدایی، ۱۳۸۳). ساخته پنداری^[۱۱۴] یکی دیگر از اشکال خود­مداری است. در ساخته پنداری کودک بر این باور است که دنیا را به طور کامل انسان­ها و برای انسان­ها ساخته­اند (وندر زندن، ۲۰۰۱، ترجمۀ گنجی، ۱۳۹۰). واقعیت­پنداری نیز یعنی نسبت دادن ویژگی­های فیزیکی حقیقی به رویداد­های خیالی (همان). کلبرگ (۱۹۶۶) معتقد است که کودکان در ابتدا رؤیا­­­­­­­­ها را واقعی می­پندارند اما به زودی در می­یابند که رؤیا­ها واقعی نیستند، با این وجود هنوز تلقی آن ها دربارۀ رؤیا با تلقی کودکان بزرگتر یا بزرگسالان تفاوت دارد. آن ها فکر ‌می‌کنند که رؤیا­های آنان برای دیگران نیز قابل رؤیت است اما به تدریج در می­یابند رؤیا­ها واقعی نیستند و غیر­قابل رویت­اند و منشاء درونی دارند (کرین، ۱۹۴۳، ترجمۀ خویی نژاد و رجایی، ۱۳۸۴ و ترجمۀ فدایی، ۱۳۸۳).

ب- تک جنبه نگری

تک جنبه نگری به طور کلی، ناتوانی کودک در توجه به جنبه­ های مختلف یک موقعیت است (اندرسون^[۱۱۵] و همکاران، ۲۰۱۳). در مرحلۀ پیش­عملیاتی با این که کودک شروع به درک مسائل پیچیده­­تر می­ کند اما هنوز او به حواس خودش وابسته است و تنها می ­تواند در یک زمان، بر یک جنبه تمرکز کند (اوتز و هاتت، ۲۰۰۴ ). مثلاً هنگامی که آب از یک لیوان به لیوانی کوتاه­تر و پهن­تر ریخته می­ شود، کودک بر یک بُعد برجسته، یعنی تفاوت در ارتفاع، تمرکز می­ کند. کودک نمی­تواند بر دو جنبه از موقعیت را در یک لحظه مورد توجه قرار دهد.

پ- توجه بیشتر به حالات نه تغییر شکل ها

از دیگر ویژگی­های تفکر کودک پیش­عملیاتی توجه بیشتر به حالت­ هاست نه تغییر شکل­ها. بدین معنی که کودکان وقتی در شی تغییر ظاهری صورت می­پذیرد به جای تمرکز توجه به عملی که در حال انجام است، به حالت­های اول و حالت نهایی شیء توجه ‌می‌کنند (وندر زندن، ۲۰۰۱، ترجمۀ گنجی، ۱۳۹۰). آن ها هنگام مشاهدۀ زنجیره­ای از تغییرات یا حالات متوالی، صرفاً به عناصر موجود در خود زنجیره یا توالی حالات توجه ‌می‌کنند (وادزورث، ۱۹۸۴، ترجمۀ امین یزدی و صالحی فدری، ۱۳۷۸). این محدودیت در تفکر کودکان به سبب این است که آن ها هنوز رابطۀ میان رویداد­­­­ها را تشخیص نمی­دهند. در حقیقت آنان از یک رویداد به رویداد دیگر می­پردازند، اما قادر نیستند که مجموعۀ رویداد­ها را در کنار هم قرار دهند تا بتواند رابطۀ بین رویداد­ها را از ابتدا تا انتها به روشنی درک کنند (همان). در مسئلۀ نگهداری مایع، ‌می‌توان این عدم تشخیص رویداد­­ها را مشاهده نمود. بدین ترتیب که کودکان در این مرحله با حالت­های اول و آخر آب به صورت رویداد­های کاملاً نا­مربوط برخورد ‌می‌کنند و تغییر شکل لیوان را نادیده می­ گیرند.

ت- برگشت ناپذیری

«کودکان در مرحلۀ پیش­عملیاتی، نمی ­توانند به صورت ذهنی، یک رشته مراحل در مسئله را طی کنند و جهت خود را تغییر دهند و به نقطۀ آغاز بر­گردند» (برک، ترجمۀ سید محمدی، ۱۳۸۴، ص ۳۲۰). فقدان مفهوم بازگشت­پذیری^[۱۱۶] از نا­­توانایی کودک در انجام یک عمل در جهت معکوس ناشی می­ شود. کودک در مرحلۀ پیش­عملیاتی از تصور این که یک عمل را می توان وارونه کرد عاجز است. مثلاً هنگامی که آب لیوان باریک در لیوان عریض ریخته می­ شود کودک از تصور این که آب لیوان را دوباره ‌می‌توان در لیوان باریک ریخت نا­توان است.

۳- طبقه بندی

یکی دیگر از محدودیت­های کودک در مرحلۀ پیش­عملیاتی ناتوانی او در قرار دادن اشیاء در طبقات است. کودک به ندرت قادر است که به جمع ­بندی و دسته­بندی اشیاء مشابه ‌بر اساس دو یا چند ویژگی بپردازد (بیابانگرد، ۱۳۸۴). از این رو کودکان پیش­دبستانی در طبقه ­بندی سلسله مراتبی دچار مشکل می­شوند؛ آن ها هنوز نمی ­توانند اشیاء را ‌بر اساس شباهت­ها و تفاوت­ها، در طبقه­ها و زیر طبقه­ها سازمان دهند (برک، ترجمۀ سید محمدی، ۱۳۸۴). علاوه بر این کودک در مرحلۀ پیش­عملیاتی، آرایش مجموعه ­ای از عناصر را بر حسب نوعی ارتباط اساسی به شیوه­ای محدود انجام می­دهد. این توانایی به صورت کامل تا زمان تحول سیستم عملیات عینی به منصۀ ظهور نمی­رسد (رابرت. ال. سولسو، ۱۹۳۳، ترجمۀ ماهر، ۱۳۸۱).

۲-۳-۵-۲-۳- عملیات منطق عینی یا محسوس

سومین مرحلۀ تحول شناختی پیاژه که از حدود هفت سالگی تا حدود یازده سالگی به طول می­انجامد، عملیات منطق عینی یا محسوس است. منظور از عملیات عینی یا محسوس تفکر بر­حسب اعمال و موقعیت­های عینی و واقعی است. در این مرحله، کودک شروع به استفاده از تفکر منطقی می­ کند و می ­تواند به مسائلی که دارای ماهیت واقعی و عینی بپردازد (لوتز و هاتت، ۲۰۰۴، برد، ۲۰۰۵). او می ­تواند احتمالات که مبتنی بر واقعیات را درک کند، اما قادر به تفکر انتزاعی نیست. از این رو پیاژه از واژه عملیات عینی استفاده کرد تا نشان دهد که در این مرحله کودک تنها قادر به حل مسائلی است که دارای ماهیت عینی هستند (کلاین، ۱۹۷۳). در حقیقت با رسیدن ‌به این مرحله، کودک قادر به ترکیب بازنمود­های متعدد در شکل یک ساختار پیچیده، می­ شود به طوری که می ­تواند بسیاری از پیچیدگی­های ویژگی­های اشیاء و رویدادهای عینی را درک کنند. کودک در این مرحله می ­تواند اعمال منطقی متفاوتی همچون حساب کردن، درک روابط بین طبقات و مجموعه­ها، اندازه ­گیری و درک ساخت­های سلسله مراتبی را انجام دهد. به سخن دیگر کودک توان انجام دادن برخی فعالیت­های ذهنی، یا به گفتۀ پیاژه، عملیات ذهنی را پیدا می­ کند (وندر زندن، ۲۰۰۱، ترجمۀ گنجی، ۱۳۹۰). این توان انجام دادن عملیات ذهنی به کودک این قابلیت ذهنی را می­دهد که به درک مفاهیم نگهداری ذهنی، ردیف کردن، طبقه ­بندی، انتقال­پذیری نایل شود و در عین حال، ویژگی­هایی که ناشی از محدودیت شناختی او است (نظیر خودمداری، جاندار­پنداری، ساخته­پنداری و عدم توانایی درک روابط کل و جزء) به مراتب کمتر می­ شود. در زیر به قابلیت ­های ذهنی این مرحله اشاره می­ شود.

الف- مفهوم نگهداری ذهنی

جاسوسی رایانه ای طیف گسترده ای دارندکه شامل جاسوسی سنتی وهمچنین روش های خاصی است برای نمونه روش های سنتی جاسوسی رایانه ای عبارتنداز:رشوه دادن به کارمندان یا اخاذی ازآن ها،فرستادن مامور درقالب کارمندتازه واردبرای دوره کوتاه کاری، اتصال کابل مخفی به رایانه مورد نظریانصب بخش انتقال دهنده درسیستم رایانه مورد نظر^[۱۹].

ج)ترور:

امروزه برخی اقدامات تروریستی بادسترسی به اطلاعات حفاظت شده صورت می پذیرد.تروریست های اطلاعاتی با استفاده ازیک رایانه می‌توانند به صورت غیرمجازواردسیستم های رایانه ای امنیتی شوند مثلاًَ باتداخل درسیستم ناوبری هوائی باعث سقوط هواپیماشده یاباعث قطع برق شوند.

مبحث چهارم) مصادیق محتوای مجرمانه :

‌بر اساس ماده ۲۱ قانون جرایم رایانه ای کارگروه تعیین مصادیق مجرمانه ، فهرستی ‌از مصادیق محتوای مجرمانه ‌را تهیّه نموده است که به شرح ذیل است:

گفتاراول) محتواعلیه عفت واخلاق عمومی :

۱٫ اشاعه فحشاء ومنکرات (بند ۲ماده ۶ ق .م)

۲٫تحریک ،تشویق،ترغیب،تهدید یا دعوت به فساد وفحشاء وارتکاب جرایم منافی عفت یا انحرافات جنسی(بند ب ماده ۱۵ قانون جرایم رایانه ای وماده ۶۳۹ قانون مجازات اسلامی)

۳٫ انتشار،توزیع ومعامله محتوای خلاف عفت عمومی (بند ۲ماده ۶ق .م وماده ۱۴قانون ج.ر)

۴٫ تحریک ،تشویق،ترغیب،تهدید یا تطمیع افراد به دستیابی به محتویات مستهجن ومبتذل (ماده ۱۵ قانون جرایم رایانه ای)

۵٫استفاده ابزاری ازافراد(اعم از زن ومرد)درتصاویرومحتوا،تحقیروتوهین به جنس زن ،تبلیغ تشریفات وتجملات نامشروع وغیرقانونی(بند ۱۰ماده ۶ ق.م)

گفتاردوم)محتواعلیه مقدسات اسلامی :

۱٫محتوای الحادی ومخالف موازین اسلامی (بند ۱ماده ۶ ق.م)

۲٫اهانت به دین مبین اسلام ومقدسات آن(بند ۷ماده ۶ ق.م وماده ۵۱۳ ق.م.ا)

۳٫اهانت به هریک ازانبیاء عظام یا ائمه طاهرین (ع) یاحضرت صدیقه طاهره(س) (ماده ۵۱۳ ق.م.ا)

۴٫تبلیغ به نفع حزب ،گروه یافرقه منحرف ومخالف اسلام(بند ۹ماده ۶ق.م)

۵٫نقل مطالب ازنشریات ورسانه ها واحزاب و ‌گروه‌های داخلی وخارجی منحرف ومخالف اسلام به نحوی که تبلیغ ازآن ‌ها باشد(بند۹ ماده ۶ ق.م)

۶٫اهانت به امام خمینی وتحریف آثارایشان(ماده ۵۱۴ ق.م.ا)

۷٫اهانت به مقام معظم رهبری وسایرمراجع تقلید(بند ۷ماده ۶ ق.م)

گفتارسوم)محتوا علیه امنیت وآسایش عمومی :

۱٫تشکیل جمعیت،دسته،گروه درفضای مجازی باهدف برهم زدن امنیت کشور(ماده ۴۹۸ ق.م.ا)

۲٫هر گونه تهدید به بمب گذاری(ماده ۵۱۱ ق.م.ا)

۳٫محتوایی که به اساس جمهوری اسلامی ایران لطمه واردکند(بند ۱ماده ۶ ق.م)

۴٫انتشارمحتواعلیه اصول قانون اساسی(بند۱۲ ماده ۶ق.م)

۵٫تبلیغ علیه نظام جمهوری اسلامی ایران(ماده ۵۰۰ ق.م.ا)

۶٫اخلال دروحدت ملی وایجاداختلاف مابین اقشارجامعه به ویژه ازطریق طرح مسائل نژادی ‌و قومی (بند۴ ماده ۶ ق.م)

۷٫تحریک یااغوای مردم به جنگ وکشتاریکدیگر(ماده ۵۱۲ ق.م.ا)

۸٫تحریک نیروهای رزمنده یااشخاصی که به نحوی ازانحاء درخدمت نیروهای مسلح هستند به عصیان،تسلیم یاعدم اجرای وظایف نظامی(ماده ۵۰۴ ق.م.ا)

۹٫حریص وتشویق افراد و گروه ها به ارتکاب اعمالی علیه امنیت،حیثیت ومنافع جمهوری اسلامی ایران درداخل یاخارج ‌از کشور(بند ۵ ماده ۶ ق.م)

۱۰٫تبلیغ به نفع گروه ها وسازمان های مخالف نظام جمهوری اسلامی ایران(ماده ۵۰۰ق.م.ا)

۱۱٫فاش نمودن وانتشارغیرمجازاسنادودستورالعمل ها ‌و مسائل محرمانه وسری دولتی وعمومی(بند۶ماده ۶ق.م ومواد۲ و۳ قانون مجازات انتشاروافشای اسنادمحرمانه وسری دولتی وماده۳ قانون ج.ر)

۱۲٫فاش نمودن وانتشارغیرمجازاسرارنیروهای مسلح(بند۶ماده ۶ق.م)

۱۳٫ فاش نمودن وانتشارغیرمجازنقشه واستحکامات نظامی(بند۶ماده۶ق.م)

۱۴٫انتشارغیرمجازمذاکرات غیرعلنی مجلس شورای اسلامی (بند۶ماده۶ ق.م)

۱۵٫انتشاربدون مجوزمذاکرات محاکم غیرعلنی دادگستری وتحقیقات مراجع قضایی (بند۶ماده۶ ق.م)

۱۶٫انتشارمحتوای که ازسوی شورای عالی امنیت ملی منع شده باشد.

گفتارچهارم) محتوا علیه مقامات ونهادهای دولتی وعمومی :

۱٫اهانت وهجونسبت به مقامات،نهادهاوسازمان های حکومتی وعمومی(بند۸ماده۶ ق.م ومواد ۶۰۹ و۷۰۰ ق.م.ا)

۲٫افترا به مقامات،نهادها وسازمان های حکوتی وعمومی(بند۸ ماده ۶ ق.م و۶۹۷ق.م.ا)

۳٫نشراکاذیب وتشویش اذهان عمومی علیه مقامات،نهادها وسازمان های حکومتی(بند ۱۱ ماده ۶ ق.م و۶۹۸ ق.م.ا)

گفتارپنجم) محتوایی که برای ارتکاب جرایم رایانه ای به کارمی رود :

۱٫ انتشاریاتوزیع ‌و در دسترس قراردادن یامعامله داده ها یانرم افزارهایی که صرفاًَ برای ارتکاب جرایم رایانه ای به کارمی رود(ماده ۲۵ قانون ج.ر)

۲٫ فروش انتشار یادر دسترس قراردادن غیرمجاز گذرواژه ها ‌و داده هایی که امکان دسترسی غیرمجاز به داده ها یاسامانه های رایانه ای یامخابراتی دولتی یاعمومی رافراهم می‌کند(ماده ۲۵قانون ج.ر)

۳٫انتشاریا دردسترس قراردادن محتویات آموزش دسترسی غیرمجاز،شنودغیرمجاز،جاسوسی رایانه ای،تحریف ‌و اخلال در داده ها یاسیستم های رایانه ای ‌و مخابراتی(ماده ۲۵ قانون ج.ر)

۴٫آموزش ‌و تسهیل سایر جرایم رایانه ای(ماده ۲۱ قانون ج.ر)

۵٫انتشارفیلترشکن ها وآموزش روش های عبورازسامانه های فیلترینگ(بندج ماده ۲۵ قانون ج.ر)

۶٫انجام هر گونه فعالیت تجاری واقتصادی رایانه ای مجرمانه مانند شرکت های هرمی(قانون اخلال درنظام اقتصادی کشور وسایر قوانین)

گفتارششم)محتوایی مجرمانه مربوط به امورسمعی وبصری ‌و مالکیت معنوی:

۱٫انتشاروسرویس دهی بازی های رایانه ای دارای محتوای مجرمانه(موادمختلف ق.م.ا وقانون ج.ر)

۲٫معرفی آثارسمعی وبصری غیرمجازبه جای آثارخود(ماده ۱قانون نحوه مجازات اشخاصی که درامورسمعی وبصری فعالیت غیرمجاز دارند)

۳٫عرضه تجاری آثارسمعی وبصری بدون مجوزوزارت فرهنگ وارشاداسلامی (ماده ۲قانون نحوه مجازات اشخاصی که درامورسمعی وبصری فعالیت غیرمجازدارند.

۴٫تشویق ‌و ترغیب به نقض حقوق مالکیت معنوی(ماده ۱ قانون حمایت ازحقوق پدیدآورندگان نرم افزارهای رایانه ای وماده ۷۴قانون تجارت الکترونیکی)

گفتارهفتم) محتوایی که تحریک،ترغیب یادعوت به ارتکاب جرم می‌کند(محتوای مرتبط باسایرجرایم)

۱٫انتشارمحتوای حاوی تحریک، ترغیب یادعوت به اعمال خشونت آمیز ‌و خودکشی(ماده ۱۵قانون ج.ر)

۲٫تبلیغ وترویج مصرف موادمخدر،مواد روان گردان ‌و سیگار(ماده ۳قانون جامع کنترل ومبارزه ملی بادخانیات ۱۳۸۵)

۳٫بازانتشاروارتباط به محتوای مجرمانه تارنماها ‌و نشانی های اینترنتی مسدودشده،نشریات توقیف شده ورسانه های وابسته به گروه ها وجریانات منحرف وغیرقانونی

۴٫تشویق تحریک ‌و تسهیل ارتکاب جرائمی که دارای جنبه عمومی هستندازقبیل اخلال ‌در نظم ،تخریب اموال عمومی،ارتشاء، اختلاس ،کلاهبرداری ،قاچاق موادمخدر،قاچاق مشروبات الکلی وغیره( ماده ۴۳ ق.م.م)

۵٫تبلیغ وترویج اسراف وتبذیر(بند ۳ماده ۶ق.م)^[۲۰]

مبحث پنجم) ویژگی های جرایم رایانه ای :