قانون‌گذار به علل متفاوتی مانند رعایت شئون خانوادگی افراد و حیثیت او یا بخاطر مسائل سیاسی و اقتصادی، تعقیب دعوی عمومی را منوط به درخواست فرد متضرر از جرم می­ کند.

۳-۲-۳-۱- تعریف گذشت

گذشت، اسقاط تمام یا برخی از مجازات مترتب بر جرم که شامل فرد و جامعه می­ شود، می‌باشد(اسرافیلیان، ۱۳۸۶: ۵۹).

۳-۲-۳-۲- تشخیص جرایم قابل گذشت و جرائم غیر قابل گذشت

تبصره ۱ و۲ ماده ۱۰۰ ق.م.ا در تفصیل جرایم قابل گذشت و غیر قابل گذشت اینگونه آن ها را توضیح می‌دهد:

«جرائم قابل گذشت، جرائمی می­باشند که شروع و ادامه تعقیب و رسیدگی و اجرای مجازات منوط به شکایت شاکی و عدم گذشت وی است» مانند: از بین بردن شنوایی، بویایی، بینایی و … و نیز شکستن سر و صورت اشخاص و سایر جرایم مندرج در بخش دیات، اما «جرایم غیر قابل گذشت، جرائمی می­باشند که شکایت شاکی و گذشت وی در شروع به تعقیب و رسیدگی و ادامه آن ها و اجرای مجازات تاثیری ندارد» مانند: حق الله از قبیل: حد سرقت، حد زنا و…و اما جرایمی که قابل گذشت محسوب می­شوند را ماده ۱۰۴ق.م.ا اینگونه بیان می­ کند: «علاوه بر جرایم تعزیری مندرج در کتاب دیات و فصل حد قذف این قانون، و جرائمی که به موجب قوانین خاص قابل گذشت می‌باشند، جرائم مندرج در قسمت اخیر مواد ۵۹۶، ۶۰۸، ۶۲۲، ۶۳۲، ۶۳۳، ۶۴۲، ۶۴۸، ۶۶۸، ۶۶۹، ۶۷۶، ۶۷۷، ۶۷۹، ۶۸۲، ۶۸۴، ۶۸۵، ۶۹۰، ۶۹۲، ۶۹۴، ۶۹۷، ۶۹۸، ۶۹۹ و۷۰۰ از کتاب پنجم تعزیرات نیز قابل گذشت محسوب می­شوند» و ماده ۱۰۳ق.م.ا مقرر می‌دارد: «چنانچه قابل گذشت بودن جرمی در قانون تصریح نشده باشد، غیر قابل گذشت محسوب می­ شود مگر اینکه از حق الناس بوده و شرعاً قابل گذشت باشد». و اعلام گذشت هم یا به صورت کتبی هست یا شفاهی، اگر کتبی باشد باید از صحت صدور آن از سوی شاکی اطمینان حاصل شود ولی اگر شفاهی باشد در حضور مرجع رسیدگی به پرونده بیان شده و پس از تنظیم صورت جلسه از سوی شاکی امضا گردد(خالقی، ۱۳۹۱: ۱۱۰؛ مدنی، ۱۳۸۵: ۱۰۷).

و در جرایم قابل گذشت، اگر شاکیان متعدد باشند تکلیف چیست؟ در این رابطه ماده ۱۰۲ق.م.ا مقرر می‌دارد: «هرگاه متضررین از جرم متعدد باشند، تعقیب جزائی با شکایت هر یک از آنان شروع می­ شود ولی موقوفی تعقیب، رسیدگی و اجرای مجازات موکول به گذشت تمامی کسانی است که شکایت کرده ­اند» و در صورت فوت شاکی، اگر وارث متعدد باشند، تبصره ماده فوق بیان می­دارد: «حق گذشت به وارث قانونی متضرر از جرم منتقل و در صورت گذشت همگی وارث حسب مورد تعقیب، رسیدگی یا اجرای مجازات موقوف می­گردد».

۳-۲-۳-۳- درخواست ترک محکمه

ماده ۷۹ق.ا.د.ک مقرر می­دارد: «در جرایم قابل گذشت، شاکی می ­تواند تا قبل از صدور کیفر خواست درخواست ترک تعقیب کند. در این صورت دادستان قرار ترک تعقیب را صادر می­ کند. شاکی می ­تواند تعقیب مجدد متهم را فقط برای یک بار تا یک سال از تاریخ صدور قرار ترک تعقیب درخواست کند» در واقع قرار ترک تعقیب، موقوفی نیست اگرچه تعقیب و رسیدگی را متوقف می­ کند اما از طرح مجدد شکایت ممانعت نمی­کند، ‌به این معنی که شاکی از شکایت منصرف نمی­ شود بلکه توقف فعلی آن را خواستار می­ شود با این هدف که شاید اگر در زمان دیگری شکایت کند، نتیجه­ بهتری بگیرد یا مهلتی به متهم داده می­ شود تا به نحوی رضایت شاکی را برای از بین بردن شکایت مجدد به دست آورد(مدنی، ۱۳۸۵: ۲۲۵) مثلاً حالتی که در آن فرد شاکی پس از طرح شکایت، پس از مدتی متوجه می­ شود که شاهدی برای وی در خارج از کشور اقامت دارد و اگر وی الان شکایتش را ادامه دهد و همچنان خواستار رسیدگی باشد، ممکن هست نتواند ادعایش را ثابت کند چون در حال حاضر امکان حضور شاهدش نیست، لذا درخواست ترک محکمه می­ کند تا در موقعی مناسب در آینده با حضور شاهدش مجدداً طرح دعوی کند.

و نیز گفته شده انگیزه تأسيس چنین نهادی، حمایت مستقیم از بزه­ دیده است و مقنن در سیر فکری خود درصدد ایجاد فرصت حقوقی مناسب و شایسته برای بزه­ دیده است. چنین موقعیتی اهرم ضمانتی است که بزه­ دیده می ­تواند از آن در راستای جبران ضرر و زیان ناشی از جرم متهم استفاده کند و چنانچه متهم از جبران خسارت منصرف شود یا تمایل چندانی به جبران خسارت نداشته باشد، مجدداً درخواست تعقیب کند(ابراهیمی، ۱۳۸۴: ۳۰۶). اما باید گفت: با توجه به ماده ۱۰۱ق.م.ا، عدول از گذشت مسموع نیست.

۳-۲-۳-۴- جایگاه گذشت شاکی در جرائم تعزیری و جرائم غیر قابل گذشت

با توجه به ماده ۸۰ و ۸۱ق.ا.د.ک، شاکی می ­تواند در جرایم تعزیری قابل گذشت، گذشت نماید و این امر با صراحت بیشتری در ماده ۱۰۰ق.م.ا آمده: «در جرایم تعزیری قابل گذشت، گذشت شاکی یا مدعی خصوصی حسب مورد موجب موقوفی تعقیب یا موقوفی اجرای مجازات است». اما ‌در مورد تاثیر رضایت شاکی در جرایم غیر قابل گذشت، در وهله­ی اول که قانون شکایت و یا گذشت شاکی را در این مورد بی­تاثیر می‌داند(تبصره۲ ماده ۱۰۰ق.م.ا) ولی ماده ۲۸۳ق.ا.د.ک، که ‌در مورد صدور کیفر خواست از سوی شاکی می‌باشد، این امر را در جرایم غیر قابل گذشت، اینطور بیان می­ کند: که دادستان در صورت فراهم بودن شرایط صدور قرار تعلیق تعقیب، می ­تواند از کیفر خواست عدول و تعقیب را معلّق کند(ماده ۲۸۳ق.ا.د.ک) و همچنین در ماده ۴۸۳ قانون فوق مقرر می­دارد: «هرگاه شاکی یا مدعی خصوصی در جرایم غیر قابل گذشت، پس از قطعی شدن حکم، از شکایت خود صرف نظر کند، محکوم علیه می ­تواند از دادگاه صادرکننده حکم قطعی، درخواست کند در میزان مجازات او تجدیدنظر شود. در این صورت، دادگاه به درخواست محکوم علیه در وقت فوق العاده و با حضور دادستان یا نماینده او با رعایت مقررات ماده(۳۰۰) این قانون، رسیدگی می­ کند و مجازات را در صورت اقتضاء در حدود قانون تخفیف می­دهد یا به مجازاتی که مناسبتر به حال محکوم علیه باشد، تبدیل می­ کند. این رأی قطعی است».

اما رویکرد فقهی این بحث در فصل دوم این رساله در بند چهارم گفتار اول که راجع به حق استرداد دادخواست بود، سخن رانده شد و لذا در اینجا موارد دیگری از گفته فقها را می­آوریم: در جامع المسائل آمده: در تعزیراتی که حق الناس محسوب می­ شود با گذشت شاکی تعزیر ساقط می­ شود(فاضل لنکرانی، بی تا، ج۱: ۴۹۹) و یا مرحوم منتظری نظرش آن است که در جرایمی که جنبه حق الناس دارد و به لحاظ گناه جنبه خدایی نیز دارد، با گذشت شاکی، شرعاً تعقیب و مجازات متوقف می­گردد(منتظری، بی تا، ج۱: ۲۵۹) و نیز گفته شده اصل اولی در دعاوی مطرح شده از سوی مدعی، امکان استرداد آن ‌می‌باشد چون دعوی متعلق به مدعی است(نجفی، ۱۴۰۴، ج۴۰: ۳۷۲).

۳-۲-۴- حق رسیدگی به دعوی خصوصی ضمن دعوی عمومی

پیتر دراکر (٢٠٠٢) در جایی دیگر نوآوری را چنین تعریف می‌کند:” تغییری که بعد جدیدی از کارایی(عملکرد) را خلق می‌کند” (هلسبین^[۲۰]، ٢٠٠٢).تاشمن^[۲۱] نوآوری را بستر پیروزی در کسب و کار دانسته تا مدیران در پی شناسایی ساز و کار چرخه فناوری و جویبار نوآوری بتواند به کمک انجام دگرگونی های ناپیوسته در سازمان به امتیاز های ناشی از آن ها برسند(تاشمن و اوریلی سوم^[۲۲]، ٢٠٠٠،مترجم،رضایی نژاد، ١٣٨٣).لینک^[۲۳] می‌گوید:”تعریف ما از نوآوری این است :بهره برداری موفقیت آمیز از ایده ای تازه” (لینک،٢٠٠٢ ).دراکر: نوآوری ابزار مشخص کارآفرینی است و عملی که در آن منابع خدادادی، یک توانایی تازه در خلق و به وجود آوردن ثروت اهدا می‌کند (دراکر، ٢٠٠٢). آرتور^[۲۴] :نوآوری با ریسک پیچیده ای سروکار دارد.اگر شما پروژه ای را بدون شالوده ای از حمایت کافی قبول کنید،نمی دانید در چه مدت زمان و یا چه مقدار هزینه آن به دست می‌آید،چقدر تقاضای سریع بازار خواهد بود و یا شاید پروژه شما در اصل برای نوآوران دیگر خیلی ابتدایی باشد (آرتور،٢٠٠٣ ).

با توجه به مباحث گفته شده به طور کلی نوآوری را می توان به دو صورت زیر تعریف کرد:

١ـ نوآوری به معنای خلاقیت عینیت یافته: ‌بر اساس این تعریف،خلاقیت را تولید ایده و نوآوری را تحقق بخشیدن به آن ایده می دانند.در این حالت منظور از خلاقیت،خلاقیت ذهنی و منظور از نوآوری،خلاقیت عینی می‌باشد.

٢ـ نوآوری به معنی فرآورده خلاق: فرآورده خلاق می‌تواند نرم افزاری مانند نوع خدمت یا سخت افزاری مانند نوع کالا باشد.‌بر اساس این تعریف منظور از نوآوری، فرآورده یا محصول خلاق است که در یک سازمان تولید می شود (گلستان هاشمی،١٣٨۴ ).

٢- ٢- ٢- نقش و اهمیت خلاقیت و نوآوری :

نقش و اهمیت خلاقیت و نوآوری را از سه جنبه کلی،فردی و سازمانی مورد بررسی قرار می‌دهند:

الف) نقش و اهمیت خلاقیت و نوآوری از جنبه کلی و عمومی :

١- خلاقیت و نوآوری یکی از اساسی ترین و بنیادی ترین ویژگی های خاص انسان و مظهر خلیفه الهی انسان در کره زمین است.

٢- مجموعه تمدن انسان محصول خلاقیت ها و نوآوری های انسان است.

٣- ادامه حیات انسان بدون خلاقیت و نوآوری امکان پذیر نیست.

۴- خلاقیت و نوآوری یکی از اصلی ترین اهداف تعلیم و تربیت است.

۵ـ خلاقیت و نوآوری عامل بهبود مستمر کیفیت زندگی و افزایش رفاه و آسودگی و رفع مشکلات و موانع است.

۶ـ خلاقیت و نوآوری موجبات رشد و توسعه اقتصادی،علمی و صنعتی را فراهم می‌سازد.

٧- همه سازمان‌ها ،کارخانه ها و همه تولیدات و محصولات وخدمات حاصل خلاقیت ونوآوری است.

٨- جوامع پیشرفته تر دارای خلاقیت ها و نوآوری های بیشتری هستند.

ب) نقش و اهمیت خلاقیت و نوآوری از جنبه فردی:

خلاقیت و نوآوری عامل رشد و شکوفایی استعدادها و سوق دهنده به سوی خودشکوفایی،خلاقیت و نوآوری عامل موفقیت های فردی،شغلی و اجتماعی.

ج) نقش و اهمیت خلاقیت و نوآوری از جنبه سازمانی:

١- خلاقیت و نوآوری عامل پیدایش سازمان.

٢ـ خلاقیت و نوآوری عامل تولیدات و خدمات.

٣ـ خلاقیت و نوآوری عامل افزایش کیفیت تولیدات و خدمات و موفقیت در رقابت.

۴ـ خلاقیت و نوآوری عامل افزایش کمیت،تنوع تولیدات و خدمات.

۵ـ خلاقیت و نوآوری عامل کاهش هزینه ها،ضایعات و اتلاف منابع.

۶ـ خلاقیت و نوآوری عامل افزایش انگیزش کاری کارکنان سازمان.

٧ـ خلاقیت و نوآوری عامل ارتقاء سطح بهداشت روانی و رضایت شغلی کارکنان سازمان.

٨ـ خلاقیت و نوآوری عامل کاهش بروکراسی اداری (کاهش پشت میز نشینی و مشوق عمل گرایی).

٩ـ خلاقیت و نوآوری عامل موفقیت مجموعه مدیریت و کارکنان سازمان.

١٠ـ خلاقیت و نوآوری عامل بالندگی سازمان (حقایق، ١٣٨٠).

٣-٢-٢- انواع نوآوری :

نوآوری را به طریق گوناگون تقسیم می‌کنند،اما بهتر است که انواع نوآوری را از دیدگاه سازمان و با توجه به منابع مالی مورد نظر،مهارت‌های مورد نظر،سطح ریسک،سرعت نوآوری برای ورود به ‌بازار و…بررسی می‌کنیم.زیرا این دیدگاه کاربردی و عملی است.‌بنابرین‏ با توجه به شاخص هایی که برخی از آن ها ذکر شد به توضیح انواع نوآوری می پردازیم:

* نوآوری بنیادی :این نوآوری منجر به خلق بازارهای جدید می شود.جایگزینی لوله های خلاء با ترانزیستور یک مورد از این نوع است.ویژگی نوآوری های بنیادی،توسعه انواع مواد جدید سرامیک فیبرهای مصنوعی و کریستال است،پذیرش کند.محصول جدید از طرف مصرف کنندگان،هزینه بالا و مخاطره آمیز بودن این قبیل نوآوری ها از جمله ویژگی های آن است.نوآوری هایی از این قبیل برای شرکت به وجود آوردنده آن حق ثبت به وجود می آورد و به شرکت یک برتری تکنولوژیکی نسبت به رقبا می‌دهد و در دراز مدت منجر به حاکمیت آن ها در بازار می شود.برای به دست آوردن چنین وضعیتی در بازار،شرکت باید سرمایه گذاری سنگین و مستمر بر روی مهارت‌های کارکنان انجام دهد (عالی، ١٣٧٩).

* نوآوری مبتنی بر توسعه عملکرد (محصول ) : وقتی نوآوری در محصول به وجود می‌آید شرکت ها تلاش می‌کنند که کاربرد این محصول جدید را افزایش دهند.ویژگی هایی مانند قدرت،دوام و انعطاف پذیری در توسعه کاربرد محصول مؤثر است.یک نمونه از انواع توسعه کاربرد و عملکرد محصول باتری های لیتومی^[۲۵] بزرگ (کداک) است. لیتوم به نسبت باتری های قلیایی دارای مزیت قدرت و وزن است اما مشکل اندازه دارد،که شرکت ها نتوانسته بودند این مشکل را یرطرف سازند و مهندسان شرکت کداک نتوانستند ‌به این محدودیت نائل شوند (عالی،١٣٧٩ ).

نوآوری مبنی بر ساختار (فناوری) : تجربه ساختار فناوری مستلزم وارد کردن مواد یا تجهیزاتی از دیگر حوزه های صنعت برای تولید هر محصول جدید است که اساساٌ با توسعه کاربرد محصول یا فرمول بندی جدید فرق دارد.زیرا با ترکیب چند تکنولوژی محصولی کاملاٌ متفاوت ارائه می شود.از قدیمی ترین نمونه های تجدید ساختار فناوری و تولید که محصولی کاملاٌ جدید است می توان به طراحی و تولید تانک های جنگی اشاره کرد.این تکنولوژی از ترکیب موتورهای دیزلی کامیون های بزرگ و تراکتورهای کشاورزی به دست آمد،که محصولی به نام زره پوش جنگی را به وجود آورد.نمونه ای از نوآوری جدید که همواره با تجدید ساختار فناوری بود،تولید تلویزیون های بسیار کوچک مینیاتوری قابل حمل توسط شرکت سونی است (عالی، ١٣٧٩).

۴-۲-۲نظریه­های نوآوری:

از آنجا که ‌در مورد نوآوری یک نظریه واحد مورد پذیرش همگان وجود ندارد، به تعدادی از نظریه­ های متفاوت اشاره می­ شود.

نوآوری به عنوان نیروی کیهانی:

در این دیدگاه نوآوری انسان به عنوان تجلی نیروی خلاق نهفته در تمامی موجودات تلقی شده است. به گفته وایت هد^[۲۶] (۱۹۲۹) نوآوری ادواری و یا آهنگین است، چرا که جهان شامل شهری از رویدادهای فردی نیست، بلکه رویدادهایی است که در برگیرنده هستیهای واقعی می­باشند که زاده می­شوند، رشد ‌می‌کنند، و می­میرند. (جورج و گوردن^[۲۷]، ۱۹۹۴).

نظریه تداعی­گرایی:

• • بعلاوه نشستنهای طولانی روبروی رایانه باعث کم شدن فعالیت‌های فیزیکی، سندرم تونل کارپال، کمر درد و خستگی چشم می‌شود. (۷)

  

• علاوه بر آن تاکنون گزارشهایی از ‌مرگ‌های مربوط به اینترنت وجود داشته که به علت ایست قلبی ناشی از کمبود خواب و همچنین خودکشی های به دنبال اضطراب ناشی از اینترنت بوده است. (Imer , Dewitt ,1997 ; Rheingold 1994 ) (19)

مشکلات خانوادگی :

طبق تحقیقات Young در سال ۱۹۹۶، ۵۳ درصد از معتادان به اینترنت مشکلات جدی در روابط با افراد مهم زندگی خود داشتند. اعتیاد به اینترنت بر تمام روابط مهم مانند روابط زن و شوهر، والد و فرزند و روابط دوستی تاثیرات سوء می‌گذارد. یکی از دلایل این مشکل، اختصاص دادن زمان طولانی وابستگان اینترنت به آن و در نتیجه غفلت از وظایف روزمره در قبال خانواده، همسر و دوستان است. از طرف دیگر وجود قابلیت‌های روابط عاطفی و جنسی در اینترنت، روابط زناشویی را تهدید می‌کند. به طوری که دادگاه های خانواده اعلام کرده آمار طلاق در این گروه در حال افزایش است. (Quittner، ۱۹۹۷)

مشکلات تحصیلی :

اعتیاد به اینترنت اغلب باعث ایجاد تاثیرات سوء بر نتایج تحصیلی دانش آموزان و دانشجویان می‌شود. به طوری که در ۸۵ درصد از معتادان مشکلات تحصیلی ایجاد ‌کرده‌است. (Young، ۱۹۹۶)

که از بین آن ها می‌توان به افت شدید در نمرات، از دست دادن کلاسها و کاهش ساعات مطالعه اشاره کرد. (۷)

Anderson در سال ۱۹۹۷ در تحقیقی که بر ۲۰۰ دانشجو انجام داد، دریافت یک سوم مشکلات تحصیلی دانشجویان مربوط به استفاده بی رویه آنان از اینترنت است.(۱۲)

مشکلات شغلی :

ایترنت برای ۵۵ درصد از معتادان شاغل مشکلات جدی ایجاد ‌کرده‌است. (۷) مشکلاتی چون :

۱- کاهش تولید

۲- کاهش رضایت شغلی

۳- کاهش سود دهی

۴- کاهش کیفیت محصولات

۵- افزایش احتمال از دست دادن کار(۱۵)

اینترنت و ویژگی‌های شخصیتی :

علی‌رغم اینکه آگاهی نسبت به اختلال اعتیاد به اینترنت به عنوان یک حقیقت بالا رفته است، اما تحقیقات کمی‌درباره ویژگی‌های شخصیتی که افراد دارنده آن ها را مستعد این اعتیاد می‌کند، از سوی محققین انجام شده است. (Loytsker، Aiello 1997 ) مطالعاتی که این دانشمندان انجام دادند نشان داد احساس تنهایی(Loneliness)، فوبی اجتماعی(Social Phobia) و کناره گیری از اجتماع در معتادان به اینترنت در سطوح بالایی وجود دارد.

در مطالعه ای که Young در سال ۱۹۹۸ انجام داد، دریافت در معتادان به اینترنت سطوح بالایی از این ویژگی‌ها وجود دارد : منزوی بودن، محدود کردن تعاملات اجتماعی، راحت نبودن در اجتماع و عکس العملهای احساسی نشان دادن نسبت به دیگران.

همچنین نتایج نشان داده وابستگان به اینترنت اغلب انسان‌های حساس و گوش به زنگ و مرموز هستند. (۶)

مطالعات دیگر نشان می‌دهد کسانی که دارای ویژگیهایی چون خیالپردازی، خجالتی بودن، فوبی اجتماعی، فقدان موقعیت اجتماعی یاتوجه اجتماعی دارند برای معتاد شدن به اینترنت مستعد هستند. (۱۹)

Kraut در سال ۱۹۹۹ باتحقیقی که بر ۱۶۹ نفر از افرادی که قبل و ۱ تا ۲ سال بعد از استفاده از اینترنت انجام داد، بیان کرد، نوجوانانی که از جامعه کناره گیری می‌کنند به علت فرار از واقعیت به اینترنت پناه می‌برند.

همان‌ طور که Shotton در سال ۱۹۹۱ بیان کرد معتادان به رایانه تمایل به جداکردن خود از جامعه دارند و با اینکه مدت طولانی جلوی رایانه بنشینند و از جامعه دور باشند مشکلی ندارند، در معتادان به اینترنت هم که به صورت طولانی مدت وقت خود را صرف اینترنت می‌کنند و در تمام این مدت تنها هستند به همین صورت است. با این تفاوت که آن ها با وجود اینکه جسمشان تنهاست اما از مزیت پذیرفته شدن از طرف جمع نیز برخوردارند. ویژگی ناشناخته بودن در اینترنت به افراد منزوی این فرصت را می‌دهد که در اینترنت برای خود شخصیت خیالی جدیدی بسازند و از این طریق نیازهای اجتماعی خود را تامین کنند. ناشناخته بودن به کسانی که در ملاقاتهای اولیه در دنیای واقعی احساس خطر می‌کنند و کسانی که به سختی به دیگران اعتماد می‌کنند، اجازه می‌دهد تا به راحتی و بدون کنترل و مهار در اینترنت رابطه برقرار کنند.

و همچنین به اشخاصی که عقاید خشک و متعصبانه دارند و مدافع تابوهای اجتماعی هستند و در دنیای حقیقی نمی‌توانند عقاید خشک متعصبانه خود را بیان کنند. امکان آن را می‌دهد تا بدون مهار ابراز وجود و عقیده کنند.

همچنین طغیان خشم و میل جنسی که در اجتماع جایی برای ابراز ندارد براحتی در اینترنت دیده می‌شود. ‌بنابرین‏ نتایج این تحقیقات بیانگر آن است که ویژگی‌های شخصیتی خاص قادرند افراد را مستعد اختلال اعتیاد به اینترنت سازند. هر چند که هنوز جای این سؤال باقی است که آیا ویژگی‌های شخصیتی خاص افراد را مستعد به اعتیاد به اینترنت می‌کند یا اعتیاد به اینترنت باعث به وجود آمدن این ویژگی‌ها در این افراد می‌شود. (۱۹)

تاثیر اینترنت بر عواطف :

سطح خلق معتادان به اینترنت اغلب با دسترسی و عدم دسترسی آن ها به اینترنت تغییر می‌کند. به طوری که اغلب آن ها احساسات خود را هنگام عدم دسترسی به اینترنت اینگونه توصیف می‌کنند:

احساس تنهایی، نگرانی، احساس پوچی و احساس منع شدگی. و در مقابل زمانی که به اینترنت وصل هستند، اغلب احساس هیجانی بودن، خوشحالی، آزادی، جذاب بودن، حمایت شدن و احساس خوب بودن دارند.

تاثیر اینترنت بر شناخت :

نگرانی و پیش‌بینی کردن منفی حوادث، ویژگیهایی هستند که در افراد معتاد به اینترنت نسبت به افراد عادی جامعه بیشتر دیده می‌شوند. یانگ رو آوردن به اینترنت را در این افراد مکانیسم روانی فرار از مشکلات می‌داند. (۷)

اینترنت و سلامت روان :

کسانی که سوء مصرف اینترنت دارند بیشتر از سایرین در طول زندگی از اختلالات روانپزشکی دیگر مانند افسردگی (, Young Rodgers ,1998(2) ;Orazack 1999 (7)) اختلال دوقطبی Gold smith , ,Shapira Mec Elroy, Keck Khosla ,2000 – ۱۹۹۹)(۲) رفتار جنسی تکانه ای ( Cooper و همکاران، ۲۰۰۳ و ۲۰۰۰ )

بعلاوه، در معتادانی که بیشتر به فعالیت‌های مانند قماربازی و مسائل جنسی در اینترنت می پردازند اختلالات دیگر بیشتر قابل مشاهده است.

( Green field، ۱۹۹۹ ; Morahan Martin ,Schumker , 2000 ; ,Young 1997)

اما هنوز بر سر این مسائل تفاهمی وجود ندارد:

۱- آیا اعتیاد به اینترنت، نشانه ای از اختلالات است؟

۲- علت و اثر ارتباط بین مصرف بیش از حد اینترنت و این اختلالات چیست؟

ویژگی‌های اینترنت بیان کننده آن است که چگونه این اختلالات گسترش پیدا می‌کند، برای مثال اینترنت می‌تواند مجرایی تازه برای کسانی باشد که اختلال تکانه ای جنسی دارند. اینترنت برای این افراد، براحتی قابل دسترسی است و می‌تواند برای آن ها انواع ابزارهای جنسی فراهم کند. ناشناخته بودن، دسترسی ۲۴ ساعته بدون هیچگونه کنترل ومهاری، قابلیت انتخاب بالا و آزادانه ‌در مورد پیدا کردن شریک جنسی راهی جدید است برای تعاملات جنسی کسانی که فشارهای جنسی را احساس می‌کنند.

این امکان وجود دارد که کسانی که اعتیاد جنسی به اینترنت دارند از قبل اختلالات زمینه ای ‌داشته‌اند. اما در بعضی افراد در خارج از محیط اینترنت این اختلال وجود ندارد. (Cooper و همکاران، ۱۹۹۹ )

تاریخچه اینترنت

اینترنت کنونى در اواخر دهه ۱۹۶۰ در وزارت دفاع آمریکا پدید آمد. در آن زمان وزارت دفاع آمریکا آژانس پروژه­هاى پژوهشى پیشرفته را پایه­گذارى کرد که نهادى براى گسترش فناورى­هاى اطلاعاتى بود و شبکه اى که بدین ترتیب پایه­گذارى شد آرپانت^[۱۷] نام گرفت. آرپانت اولیه تنها شامل مراکز پژوهشى و نظامى بود که رایانه­هاى آن­ها به هم متصل بود و این اتصال از طریق خطوط تلفن انجام مى­گرفت. هدف اصلى از راه­اندازى این مرکز ایجاد سیستمى غیرمتمرکز براى ارتباطات پژوهشى میان مراکز بود، به گونه­اى که در شرایط اضطرارى با از کار­افتادن هر بخش از شبکه سایر اجزاى شبکه به فعالیت خود ادامه دهند. در سال ۱۹۸۴ تعداد رایانه ­ها متصل به آرپانت به ۱۰۰ عدد رسید. پژوهشگرانى که براى انجام امور پژوهشى از آرپانت کمک مى­گرفتند، به سوى شبکه­هاى رایانه­اى با سرعت بالاتر روى آوردند.

در سال ،۱۹۸۶ مؤسسه ملى علوم آمریکا شبکه­ های به هم مرتبط را براى ارائه ارتباطات شبکه­اى به مراکز تحقیقاتى بیشتر و گسترش شبکه­هاى بین­المللى تأسیس کرد. تعداد رایانه­هاى فعال در این شبکه تا سال ۱۹۸۹ به ۱۰۰ هزار رایانه رسید. در سال،۱۹۹۰ آرپانت به پایان عمر خود رسید اما اینترنت رشد کرد و در سال ۱۹۹۲ تعداد رایانه­هاى فعال به ۱ میلیون و در سال ۱۹۹۳ به ۲ میلیون رسید و دوران رشد اینترنت از این سال به بعد آغاز شد(روزنامه ایران،۱۳۸۶؛۱۶).

تاریخچه تجارت الکترونیکى

در سال­هاى ابتدایى دهه ،۱۹۷۰ واژه تجارت­الکترونیکى به معاوضه داده­هاى الکترونیکى براى ارسال سندهاى تجارى مانند سفارش­هاى خرید یا صورت حساب­هاى الکترونیکى اطلاق مى­شد و بعدها با گسترش این صنعت واژه تجارت­الکترونیکى به تجارت از طریق شبکه وب براى خرید کالا و خدمات گفته مى­شد.

زمانى که نخستین شبکه جهانى وب به صورت فراگیر وشناخته شده در ۱۹۹۴ رواج یافت، بسیارى از پژوهشگران پیش­بینى کردند که این شیوه از تجارت یعنى تجارت مبتنى بر وب به زودى به بخش مهمى در اقتصاد دنیا تبدیل خواهد شد اما ۴ سال طول کشید تا پروتکل­هاى مبتنى بر(اچ تی تی پی^[۱۸] ) به طور گسترده در اختیار کاربران قرار بگیرد(همان،۱۷).

اولین کسب و کارهاى الکترونیکى را مى­توان در ۱۹۹۸ و در میان تعدادى از کسب و کارهاى معتبر در کشور آمریکا و اروپاى غربى شاهد بود. کسب و کارهایى که با راه اندازى وب سایت­هایى ابتدایى شکل گرفت و سپس توسعه یافت. در سال ۲۰۰۵، تجارت­الکترونیکى در اکثر شهرهاى آمریکا، اروپا و آسیاى شرقى به سرعت توسعه و رواج یافت. عده­اى معتقدند که قدمت تجارت­الکترونیکى به پیش از پیدایش اینترنت کنونى بازمى گردد اما به دلیل هزینه­هاى سنگین این سبک از تجارت، امکان استفاده از آن تا چند سال گذشته مختصراً در اختیار شرکت­ها، بنگاه­هاى تجارى و مؤسسات اقتصادى بود اما با فراگیرشدن اینترنت و امکان استفاده همه مردم این فرصت به دست آمد که ساختار تجارت­الکترونیکى تغییر کرده و از حالت اختصاصى بودن براى طبقه خاصى خارج شده و به صنعتى در دسترس تبدیل شود. برخی از صاحب نظران، اولین داد و ستد که توسط تلفن و یا فاکس انجام گرفته است را مرحله شروع تجارت الکترونیکی می­دانند. در اولین ارتباط اینترنتی در سال ۱۹۶۹ در کالیفرنیا، دو ابر رایانه را با یک کابل ۵ متری به هم متصل کردند تا چند کلمه اطلاعات به هم انتقال دهند (صنایعی،۱۳۸۲؛۱۲).

با آمدن اولین نرم­افزارگرافیکی«بروزر» برای اتصال به شبکه جهانی اینترنت در سال ۱۹۹۳ و استقبال شرکت‌ها از آن بیشتر فعالیت­های تجاری­الکترونیکی به استفاده از اینترنت متمایل شد و در بعضی زمینه­ ها، خرده فروشان سنتی بازار به مبارزه بپردازند.

رشد تجارت الکترونیک در ابعاد جهانی:

بنابر اعلام آنکتاد^[۱۹] میزان تجارت الکترونیکی جهان در سال ۲۰۰۵ بین ۶/۴ تا ۲/۹ هزار میلیارد دلار برآورد می­گردد.آمریکا،کشور پیشتاز درتجارت­الکترونیکی است. اروپای­غربی و کشورهای توسعه یافته آسیا و اقیانوسیه با­فاصله بسیار ­در رده­ دوم قرارگرفته­اند.کشورهای­درحال­توسعه نیز با گروه دوم فاصله زیادی دارد(فرانک^[۲۰]،۱۹۸۹؛۸۱-۸۷).

اگرچه عوامل مختلفی در شکاف موجود میان کشورهای توسعه ­یافته و درحال توسعه دخالت دارند اما مهمترین عوامل مؤثر در تفاوت حجم مبادلات الکترونیکی کشورها را ‌می‌توان در ابعاد مختلف اقتصادی، فنی، انسانی و حقوقی بررسی نمود. رونق اقتصادی و بالا بودن میزان تجارت داخلی و خارجی کالاها و خدمات در کشورهای توسعه یافته، مهمترین دلیل بالا بودن حجم تجارت­الکترونیکی در این کشورها ‌می‌باشد.

وجود بستر فنی و زیرساخت مخابراتی مناسب نیز به عنوان دومین عامل رونق تجارت­الکترونیکی مطرح می شود، طبق آمار موجود حجم تجارت­الکترونیکی امریکا در سال ۲۰۰۳ بالغ بر ۲۸۰۰ میلیارد دلار بوده است که این رقم معادل ۲۵ درصد خریدهایی است که بین شرکت‌های آمریکایی در آن سال صورت گرفته است. همچنین حجم تجارت­الکترونیکی انجام شده توسط تلفن همراه در سال۲۰۰۳ در آمریکا ۲۱۰۰ میلیون دلار و در اروپا ۳۴۴ میلیون دلار بوده است(روزنامه ایران،۱۳۸۹؛۴).

کشورهای اروپایی به عنوان دومین پیشتاز در تجارت­الکترونیکی جهان، تا سال ۲۰۰۶ شاهد رشد ۷۷ درصدی در حجم تجارت­الکترونیکی خود­ خواهند بود. به عنوان نمونه در مطالعه­ ای که توسط اتحادیه تجارت الکترونیکی اسپانیا در سال ۲۰۰۱ انجام شده است نتایج ذیل به دست آمده است: بیش از ۶/۷ میلیون نفر از مردم اسپانیا یعنی ۵/۲۳ درصد از جمعیت بالای ۱۸ سال این کشور از اینترنت استفاده ‌می‌کنند و نزدیک به ۹۷۰۰۰۰ نفر از کاربران اینترنت ۷/۱۲ درصد از کاربران و ۳ درصد جمعیت بالای ۱۸ سال اسپانیا در سال ۲۰۰۰ خرید­اینترنتی انجام داده ­اند. در سال ۲۰۰۰ حجم معادلات«خرده فروشی اینترنتی» در اسپانیا ۲۰۴ میلیون یورو بوده است و بیش از ۷۳۰۰ شرکت اسپانیایی در­ سپتامبر ۲۰۰۱ تجارت­الکترونیکی از نوع «عمده فروشی اینترنتی یا تجارت فروشنده با فروشنده» انجام داده ­اند که این میزان ۲۰ درصد ازکل شرکت­های اسپانیایی را شامل می­ شود. عمده­ترین محصولات و خدمات مبادله شده از طریق اینترنت در اسپانیا عبارتند از: موسیقی ۸/۲۳ درصد، کتاب۲۱ درصد و رزرو بلیط ۳/۱۶ درصد(آدیو^[۲۱]،۱۹۹۸؛۳۸۹-۳۹۰).

تجارت الکترونیک در ایران:

۳-۲-۲- رویه ی قضایی ایالات متحد آمریکا در محاکمه ی دزدان دریایی

مطالعه ی رویه ی قضایی ایالات متحده در این ارتباط نشان می‌دهد که دو قضیه ی مجزا در دادگاه منطقه ای ایالات متحد آمریکا در ناحیه شرقی ایالت ویرجینیا، یازده تن از متهمین به ارتکاب دزدی دریایی و جرایم ارتکابی همراه با آن در آب های آزاد واقع در نزدیکی سواحل سیشیل و خلیج عدن مورد محاکمه و تعقیب کیفری قرار گرفتند. در قضیه ی نخست که به دعوای ایالات متحد آمریکا علیه محمد مُدین حسن و سایرین^[۴۱] شهرت یافت و در آب های آزاد واقع در نزدیکی سواحل کشور سیشیل در تاریخ ۳۱ مارس ۲۰۱۰ میلادی صورت گرفت، متهمین مذکور به تصور حمله به یک شناور تجاری، در نهایت با آتش باران ناو محافظ نیروی دریایی آمریکا به نام «یو اِس اِس نیکولاس» به کلی غافلگیر شده و تحت بازداشت و تعقیب کیفری قرار گرفتند، به عقیده ی وکیل مدافع ایالات متحده در دادگاه ناحیه ی شرقی ایالت ویرجینیا، آقای نیل اچ مکبریج، «مجازات پنج سومالیایی در پرونده ی حمله به شناور آمریکایی نیکلاس به اتهام دزدی دریایی حاوی یک پیام مُبرهن برای کسانی است که می کوشند به ارتکاب جرم اخیر دست یازند: حملات مسلحانه علیه شناور تحت پرچم آمریکا عواقب مهلکی را در محاکم ایالات متحده به همراه خواهد داشت» (تقی زاده، ۱۳۹۰ :۱۰۷).

از سوی دیگر، در قضیه ی دوم؛ موسوم به دعوای ایالات متحد آمریکا علیه محمد علی سعید و سایرین،^[۴۲] که به کشته شدن یک تن از سرنشینان کرجی پارویی دزد دریایی منجر شد، شش تن از متهمین به ارتکاب دزدی دریایی در خلیج عدن به اتهام سوء قصد و حمله به یک ناو آمریکایی به نام «یو اِس اِس آشلند» در تاریخ دهم آوریل ۲۰۱۰، مورد محاکمه و پیگرد قانونی قرار گرفتند.

نکته ی شایان توجه آن که اتهامات مندرج در کیفرخواست در هر دو دعوای پیش گفته به طور مشابه عبارت بودند از:

نخست؛ اتهام دزدی دریایی به موجب مقررات حقوق بین الملل مندرج در مجموعه قوانین آمریکا،^[۴۳]

دوم؛ اتهام ایراد حمله به منظور غارت شناور،^[۴۴]

سوم؛ اتهام تهاجم به شناور با همراه داشتن سلاح خطرناک،^[۴۵]

چهارم؛ اتهام توطئه برای استفاده از سلاح گرم حین ارتکاب جرم خشونت آمیز^[۴۶]

و اتهام پنجم؛ استعمال سلاح گرم حین ارتکاب جرم خشونت آمیز^[۴۷]

در ادامه ی فرایند تعقیب کیفری پرونده ی دوم در دادگاه ناحیه ی شرقی ایالت ویرجینیا، متهمین پس از طرح کیفرخواست در لایحه ی دفاعیه ای که در تاریخ نهم ژوئن ۲۰۱۰ به محکمه تسلیم نمودند، به دلایل ذیل تقاضای نادیده انگاشتن اتهام اول مندرج در کیفرخواست صادره را مطرح کردند؛

نخست این که خدمه ی کشتی آمریکایی یو اِس اِس آشلند به شیوه ی نامعقولی اقدام به نابودسازی کرجی پارویی دزدان نمودند و در هنگام انجام این عمل باکی از محاکمه ی آتی در دادگاه نداشتند. به علاوه، تخریب قایق و غرق نمودن سرنشینان آن توسط ناو آمریکایی آشلند از وجاهت منطقی و قانونی برخوردار نبوده است.

دوم این که مدارک موجود بر ضرورت تبرئه ی متهمین دلالت می‌کند، زیرا غرق نمودن قایق مادر دزدان دریایی و محتویات آن موجب از میان رفتن اصلی ترین شواهد و مدارک ماجرا و در نتیجه عدم توانایی متهمین پرونده از ایراد دفاعیات محکم گردید.

و در نهایت این که مدرک مستند پرونده که عمدتاًً عبارت است از تصاویر گرفته شده پس از آتش سوزی و نابودی کرجی دزدان دریایی، بیشتر دارای جنبه ی ذهنی بوده و با استناد به آن نمی توان به ماهیت واقعی کرجی و محتویاتش پی برد.

دولت آمریکا در تاریخ ۲۱ ژوئن ۲۰۱۰ طی حکمی درخواست متهمین در خصوص رد کیفرخواست صادره را مورد پذیرش قرار نداد. اما متهمین در ۲۸ ژوئن ۲۰۱۰ در پاسخ ‌به این حکم، دفاعیات خود را تکرار نمودند. سرانجام در ۲۹ جولای ۲۰۱۰ دادگاه با برگزاری جلسه ی استماع دفاعیه ی متهمین به نادیده انگاشتن اتهام نخست در رابطه با «ارتکاب جرم دزدی دریایی منطبق بر تعریف مندرج در بخش هجدهم (مقررات حقوق بین الملل) مجموعه قوانین آمریکا» ترتیب اثر داد. استدلال دادگاه این بود که در حادثه ی اخیر، کنترل و سیطره بر کشتی قربانی که عنصر لازم برای وقوع جرم دزدی دریایی است، به تحقق نپیوسته و لذا به استناد قسمت b بند ۲ از ماده ی ۱۲ مجموعه مقررات فدرال در خصوص آیین دادرسی کیفری، این عمل مشمول عنوان دزدی دریایی طبق مقررات حقوق ملل مندرج در مجموعه قوانین جزایی ایالات متحده نمی باشد. سرانجام دادگاه در ۱۷ آگوست ۲۰۱۰ با غیر مستند دانستن استدلالات دادستان در عدم خروج حادثه ی مذکور از شمول دزدی دریایی، به درخواست متهمین در خصوص نادیده گرفتن اتهام اول (با مجازات حبس ابد) ترتیب اثر داد، اما ۵ متهم مذکور را به جرم ارتکاب فقره های دوم، سوم، چهارم و پنجم مجموعهً به بیش از ۱۰۰ سال حبس محکوم نمود . ( www.dcd.uscourts.gov)

در پرونده ی دیگری که علیه اشخاص مظنون به ارتکاب دزدی دریایی در دادگاه ایالت فدرال کلمبیا اقامه گردید، جاما عادل ابراهیم به اتهام حمله به یک شناور دانمارکی^[۴۸] در سواحل سومالی در سال ۲۰۰۸ که در ازای آزاد سازی کشتی و سیزده تن خدمه آن، مبلغی حدود ۷/۱ میلیون دلار باج خواهی نموده بود، به بیست و پنج سال حبس محکوم گردید. از سوی دیگر، طبق حکم دادگاه ایالت ویرجینیا، جاما عادل ابراهیم به دلیل محکومیت در قضیه ی حمله به ناو دریایی یو اِس اِس اشلند نیز به سی سال حبس محکوم شده بود. (قربان پور، ۱۳۸۸: ۲۲۱)

۳-۲-۳- رویه ی قضایی سایر کشورها در محاکمه ی دزدان دریایی